Ngày 16⁄3⁄2026, CITT đã gửi thông báo khởi xướng điều tra tự vệ đối với một số mặt hàng rau củ đông lạnh và đóng hộp theo Lệnh của Chính phủ Canada (Order in Council).
Cuộc điều tra được tiến hành theo quy định của pháp luật Canada về biện pháp tự vệ, với mục tiêu xác định liệu việc nhập khẩu các mặt hàng thuộc phạm vi điều tra có tăng mạnh đến mức trở thành nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất trong nước của Canada hay không. Nếu CITT xác định việc gia tăng nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa, cơ quan này có thể kiến nghị Chính phủ Canada áp dụng các biện pháp tự vệ trong thời hạn tối đa ba năm. Các biện pháp này có thể bao gồm việc áp thuế nhập khẩu bổ sung hoặc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu đối với các sản phẩm thuộc phạm vi điều tra. Trong quá trình đánh giá và đưa ra khuyến nghị, CITT sẽ xem xét các yếu tố liên quan đến tác động đối với người tiêu dùng, khả năng cung ứng của ngành sản xuất nội địa cũng như các yếu tố liên quan đến an ninh lương thực.
Theo lịch trình thủ tục được nêu trong Notice of Commencement, các bên quan tâm phải đăng ký tham gia vụ việc trước ngày 2/4/2026 và nộp bảng câu hỏi trước ngày 10/4/2026. Phiên điều trần công khai dự kiến được tổ chức từ ngày 15/6/2026 và CITT phải nộp báo cáo kết luận và kiến nghị cho Chính phủ Canada trước ngày 9/9/2026. Khác với các vụ điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp, điều tra tự vệ lần này được tiến hành đối với một “class of goods”, tức là một nhóm hàng hóa được xem xét chung, thay vì từng sản phẩm riêng lẻ. Lệnh cũng yêu cầu CITT không xem xét yêu cầu loại trừ sản phẩm trong giai đoạn điều tra này. Điều tra bao phủ dữ liệu từ 1/1/2023 trở đi.
Phạm vi điều tra bao gồm một số loại rau củ ở dạng đông lạnh hoặc đóng hộp như: ngô, đậu Hà Lan, đậu que xanh và đậu que vàng, hỗn hợp đậu Hà Lan – cà rốt, rau củ hỗn hợp và một số loại đậu như đậu trắng, đậu đen, đậu đỏ, đậu pinto và đậu gà. Các sản phẩm này ở dạng đông lạnh hoặc đóng hộp dùng cho tiêu dùng trực tiếp, dịch vụ ăn uống hoặc chế biến công nghiệp. Các sản phẩm không thuộc phạm vi điều tra gồm: (i) rau tươi hoặc rau khô; (ii) các món ăn chế biến sẵn trong đó rau không phải thành phần chính; (iii) các sản phẩm rau đã chế biến sâu thành purée, bột, nước ép, paste hoặc các dạng sản phẩm tương tự; (iv) các sản phẩm rau củ chế biến (đông lạnh và đóng hộp) khác.
Các mã HS chính liên quan đến phạm vi điều tra gồm: 0710.21; 0710.22; 0710.40; 0710.80; 0710.90; 2005.40; 2005.51; 2005.59; 2005.80; 2005.99. Các mã HS chi tiết hơn ở cấp 10 số được nêu trong Order in Council của Chính phủ Canada.
(Ảnh minh họa)
Theo dữ liệu của Statistics Canada, quy mô nhập khẩu của Canada đối với các nhóm hàng thuộc phạm vi điều tra có giá trị đáng kể. Tổng nhập khẩu của Canada đối với nhóm rau đông lạnh (HS 0710) trong những năm gần đây dao động khoảng 200-210 triệu USD mỗi năm, trong khi nhập khẩu đối với nhóm rau đóng hộp (HS 2005) khoảng 360-420 triệu USD mỗi năm. Như vậy, tổng quy mô thị trường đối với các sản phẩm thuộc phạm vi điều tra ước khoảng 6-700 triệu USD mỗi năm. Quy mô thị trường tương đối lớn của nhóm sản phẩm này cho thấy nếu Canada áp dụng biện pháp tự vệ thì tác động có thể lan rộng tới nhiều nhà cung cấp quốc tế, đặc biệt là các nước có thị phần đáng kể trong thị trường rau đông lạnh và rau đóng hộp của Canada.
Dữ liệu thương mại của Canada cho thấy cơ cấu nguồn cung đối với các sản phẩm trong phạm vi điều tra có sự tập trung cao vào một số nước xuất khẩu chính. Trong đó, nhóm rau đông lạnh chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng giá trị nhập khẩu và cũng là nhóm sản phẩm có sự tham gia của nhiều nước xuất khẩu.
Đối với mặt hàng ngô ngọt đông lạnh (HS 071040), tổng giá trị nhập khẩu của Canada vào khoảng 16 triệu USD mỗi năm. Trong cơ cấu nguồn cung của mặt hàng này, Hoa Kỳ chiếm thị phần áp đảo với khoảng 75–80% tổng nhập khẩu của Canada, tiếp theo là Trung Quốc với khoảng 14–15%. Các nguồn cung khác bao gồm Ba Lan, Bỉ và Việt Nam, mỗi nước chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhiều. Năm 2025, Việt Nam là nước xuất khẩu đứng thứ ba (khoảng trên 600 ngàn USD) nhưng cũng chỉ một trong các nhà cung cấp nhỏ trong dòng sản phẩm này với thị phần khoảng 3.8% tổng nhập khẩu của Canada.
Đối với nhóm rau hỗn hợp đông lạnh (HS 071090), quy mô nhập khẩu của Canada khoảng trên 26 triệu USD mỗi năm. Các nguồn cung lớn nhất của Canada trong dòng sản phẩm này gồm: (i) Mexico; (ii) Hoa Kỳ; (iii) Trung Quốc; (iv) Bỉ; (v) Tây Ban Nha. Trong nhóm này, Mexico và Hoa Kỳ chiếm tỷ trọng lớn nhất, trong khi các nước châu Âu như Bỉ và Tây Ban Nha cũng có vai trò đáng kể. Việt Nam không nằm trong nhóm các nhà cung cấp lớn đối với sản phẩm này.
Đối với các mặt hàng rau đóng hộp như đậu Hà Lan đóng hộp (HS 200540) và ngô đóng hộp (HS 200580), quy mô thị trường nhỏ với lần lượt là 2 triệu và 5.2 triệu USD. Trong các sản phẩm này, nguồn cung chủ yếu của Canada đến từ: (i) Hoa Kỳ; (ii) Thái Lan; (iii) Trung Quốc; (iv) Malaysia; (v) Mexico. Việt Nam xuất khẩu đậu Hà Lan ở mức rất nhỏ và không nằm trong nhóm các nhà cung cấp chính, đối với sản phẩm ngô đóng hộp, xuất khẩu của Việt Nam năm 2025 tương đương 58 ngàn USD, là nhà xuất khẩu lớn thứ 7 nhưng có thị phần không đáng kể.
Từ cấu trúc nhập khẩu của Canada theo các mã HS thuộc phạm vi điều tra, có thể nhận thấy các nước có khả năng chịu tác động lớn nhất từ cuộc điều tra tự vệ này là những nước đang chiếm thị phần đáng kể trong thị trường rau đông lạnh và rau đóng hộp của Canada.Đối với 2 nhóm mặt hàng Việt Nam hiện diện trong top 10 nước xuất khẩu vào Canada năm 2025, cần lưu ý rằng biện pháp tự vệ nếu được áp dụng sẽ có tính chất toàn cầu; tức là sẽ áp dụng đối với tất cả các nguồn cung nhập khẩu, trừ khi có quyết định loại trừ cụ thể. Vì vậy, mặc dù thị phần của Việt Nam trong 2 nhóm sản phẩm liên quan còn nhỏ, vẫn cần tiếp tục theo dõi diễn biến của cuộc điều tra về khả năng áp dụng biện pháp tự vệ đối với 2 sản phẩm này, đặc biệt đối với mặt hàng ngô ngọt đông lạnh. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu của Việt Nam rất nhỏ nên tác động tổng thể của cuộc điều tra đối với xuất khẩu rau quả chế biến của Việt Nam được đánh giá là hạn chế.
Thương vụ Việt Nam tại Canada sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến của cuộc điều tra, đặc biệt là các kết luận sơ bộ của CITT và các kiến nghị về biện pháp tự vệ có thể được đề xuất trong báo cáo cuối cùng dự kiến công bố vào tháng 9/2026.
