Thương mại gạo toàn cầu được dự báo sẽ giảm trong năm 2020 trước ảnh hưởng bởi các quy định hạn chế xuất khẩu tại thời điểm bắt đầu dịch Covid-19 và nguồn cung giảm ở Thái Lan. Nguồn cung xuất khẩu hạn chế và giá gạo được giữ ở mức tương đối cao là một số nguyên nhân chính dẫn đến thương mại gạo toàn cầu bị thu hẹp.

 

Thương mại gạo toàn cầu được dự báo sẽ giảm trong năm 2020 trước ảnh hưởng bởi các quy định hạn chế xuất khẩu tại thời điểm bắt đầu dịch Covid-19 và nguồn cung giảm ở Thái Lan. Nguồn cung xuất khẩu hạn chế và giá gạo được giữ ở mức tương đối cao là một số nguyên nhân chính dẫn đến thương mại gạo toàn cầu bị thu hẹp.

- Về phía cung

Thái Lan là nước xuất khẩu chứng kiến mức giảm sâu nhất. Nguồn cung xuất khẩu của nước này bị hạn chế do ảnh hưởng của hạn hán. Giá gạo của Thái Lan đã luôn ở mức cao hơn các đối thủ cạnh tranh trong khu vực. Tuy nhiên, các nhà xuất khẩu của Thái Lan cũng đã có thuận lợi trong một khoảng thời gian ngắn khi Việt Nam, Campuchia, Myanmar ban hành lệnh cấm xuất khẩu và hạn ngạch vào tháng 3. Cơ hội này chỉ kéo dài vài tháng, sau đó, xuất khẩu của Thái Lan đã chững lại sau khi các đối thủ cạnh tranh nói trên tái gia nhập thị trường. Dự báo, Thái Lan sẽ chỉ xuất khẩu 6,5 triệu tấn gạo vào năm 2020, mức thấp nhất kể từ năm 1998. Việt Nam cũng được dự báo sẽ trở nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, bất chấp lệnh cấm hồi đầu năm.

Xuất khẩu tăng mạnh trong vài tháng qua của Brazil đã bù đắp phần nào sự sụt giảm của xuất khẩu của khu vực Đông Nam Á. So với cùng kỳ năm 2019, xuất khẩu gạo của Brazil đã cao hơn 2/3 lần, trong đó gạo Brazil được xuất khẩu sang nhiều nhóm thị trường khác nhau, đặc biệt là ở phía Tây Bán cầu, khi Hoa Kỳ - nguồn cung cấp gạo chính khác tại khu vực, chứng kiến nguồn cung khan hiếm và giá cao. Ấn Độ, với nguồn cung mạnh mẽ phục vụ xuất khẩu, dự kiến ​​sẽ vẫn là nước xuất khẩu hàng đầu bất chấp những hạn chế về logistics.

- Về phía cầu

Trong khi đó, nhu cầu nhập khẩu gạo toàn cầu đã suy yếu, đáng chú ý nhất là ở Tây Phi do giá gạo thế giới tương đối cao. Lượng nhập khẩu của Nigeria được dự báo sẽ ít hơn một nửa so với lượng gạo đã nhập khẩu trong năm 2019. Bờ Biển Ngà, nước nhập khẩu và tái xuất khẩu lớn trong khu vực, dự kiến ​​sẽ nhập khẩu ít hơn khoảng 1/4 lượng gạo so với năm ngoái. Khi giá toàn cầu tăng vọt, Bờ Biển Ngà phải phụ thuộc vào nguồn gạo dự trữ cũng như các cây trồng chủ lực khác như sắn, thay vì nhập khẩu gạo mới.

Nhập khẩu gạo của Trung Quốc đã chậm lại vào năm 2020 trong bối cảnh nguồn cung trong nước dồi dào và các hạn chế xuất khẩu trước đó của một số đối tác thương mại chính . Tương tự như vậy, nhập khẩu của Indonesia được dự báo sẽ tương đối thấp do được mùa.

Xuất khẩu gạo đồ suy giảm, đặc biệt là sang khu vực Tây Phi

Gạo đồ thường chiếm khoảng 1/6 thương mại gạo toàn cầu. Tuy nhiên, xuất khẩu loại gạo này đã sụt giảm vào năm 2020 cùng với sự suy giảm đáng kể các chuyến hàng đến Tây Phi. Thị trường gạo đồ bị chi phối bởi hai quốc gia chính là Ấn Độ và Thái Lan, ngoài ra, Hoa Kỳ và Brazil chiếm một phần nhỏ. Gạo đồ thường chiếm 1/3 xuất khẩu gạo của Ấn Độ và 1/4 xuất khẩu gạo của Thái Lan. Các thị trường nhập khẩu gạo đồ bao gồm Bangladesh, một số nước Trung Đông và châu Phi. Gạo đồ đặc biệt phổ biến ở Tây Phi, nơi hơn 1/3 lượng gạo đồ của Thái Lan và Ấn Độ được xuất khẩu hàng năm. Trong 3 năm qua, xuất khẩu gạo đồ của Ấn Độ và Thái Lan đã giảm 30% do Bangladesh giảm nhập khẩu và việc giảm các đơn hàng xuất khẩu sang các nước Tây Phi.

Trước đây, Nigeria là quốc gia nhập khẩu gạo đồ lớn nhất tại Tây Phi. Trong những năm gần đây, hàng hóa nhập khẩu đến trực tiếp qua các cảng của Nigeria đã giảm dần do nước này đang hướng đến tự cung tự cấp lương thực và đã áp dụng một số biện pháp gây ảnh hưởng đến thương mại chính ngạch. Các nước láng giềng đã bắt đầu đóng vai trò là trạm trung chuyển gạo đồ. Lượng gạo vào Nigeria qua các nước lân cận đã bù đắp phần lớn sự sụt giảm lượng gạo được vận chuyển trực tiếp đến Nigeria trong vài năm qua; tuy nhiên, gạo đến Nigeria và các cảng xung quanh đều bắt đầu giảm mạnh từ tháng 10/2019. Nhập khẩu của khu vực này trong 4 tháng đầu năm 2020 thấp hơn đáng kể so với tất cả các năm trước đó. Sự kết hợp của các chính sách thương mại, điều kiện kinh tế bắt nguồn từ giá dầu giảm và việc kiểm tra biên giới khốc liệt hơn (tăng cao trong bối cảnh dịch Covid-19), đã dẫn đến việc giảm nhập khẩu gạo đồ của các nước lân cận và cuối cùng là đến Nigeria. Do đó, nhập khẩu gạo của Nigeria được dự báo ở mức thấp nhất trong khoảng 20 năm trở lại đây.

Bảng: Dự báo thương mại gạo trong năm 2020

Phân loại	Quốc gia	Dự báo cũ (nghìn tấn)	Dự báo mới (nghìn tấn)	Tăng/giảm (nghìn tấn)
Nhập khẩu	Bờ Biển Ngà	1.350	1.000	-350
	Ai Cập	200	350	150
	EU	2.200	2.300	100
	Indonesia	800	600	-200
	Nigeria	1.200	1.000	-200
Xuất khẩu	Brazil	700	1.200	500
	Trung Quốc	3.000	2.900	-100
	Thái Lan	6.900	6.500	-400
	Việt Nam	6.700	6.600	-100

 

Bảng: Dự báo thương mại gạo trong năm 2021

Phân loại	Quốc gia	Dự báo cũ (nghìn tấn)	Dự báo mới (nghìn tấn)	Tăng/giảm (nghìn tấn)
Nhập khẩu	Bờ Biển Ngà	1.400	1.200	-200
	EU	2.250	2.350	100
	Nigeria	1.400	1.200	-200
	Philippines	3.300	3.000	-300
Xuất khẩu	Brazil	550	800	250
	Trung Quốc	3.200	2.900	-300
	Thái Lan	9.000	8.500	-500
	Việt Nam	6.400	6.300	-100