Theo tin từ Thụy Điển, Chính phủ nước này triển khai biện pháp tạm thời giảm thuế VAT đối với thực phẩm từ ngày 1 tháng 4, nhằm hỗ trợ hạ giá lương thực, thực phẩm, giảm áp lực chi tiêu cho hộ gia đình, đồng thời góp phần kiềm chế lạm phát trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông có nguy cơ đẩy mặt bằng giá cả tăng cao trở lại.
Theo quy định mới, thuế VAT đối với thực phẩm sẽ được giảm một nửa, từ 12% xuống còn 6%, áp dụng từ ngày 1/4 đến hết ngày 31/12/2027. Đây là một phần trong gói chính sách về giá thực phẩm được Chính phủ Thụy Điển công bố cùng với dự toán ngân sách mùa thu. Tổng mức giảm thu ngân sách nhà nước do biện pháp này được ước tính khoảng 37 tỷ kronor.
Mục tiêu của chính sách là tạo thêm áp lực để giá thực phẩm giảm xuống, đồng thời hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình sau giai đoạn giá lương thực, thực phẩm duy trì ở mức cao trong những năm gần đây. Theo tính toán của Chính phủ, một gia đình có con có thể tiết kiệm khoảng 6.500 kronor mỗi năm nhờ chính sách giảm thuế này.
Trong bối cảnh đó, Giáo sư danh dự kinh tế quốc tế Lars Calmfors, đồng thời là nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Kinh doanh Thụy Điển, cho rằng biện pháp giảm VAT thực phẩm được đưa ra vào thời điểm phù hợp. Theo ông, lạm phát tại Thụy Điển trong năm nay có thể tăng thêm 1-2 điểm phần trăm so với dự báo trước đó do tác động từ xung đột tại Trung Đông, nhất là khi giá nhiên liệu, năng lượng, phân bón và các yếu tố đầu vào khác có thể tăng mạnh.
Ngân hàng Trung ương Thụy Điển hiện đặt mục tiêu lạm phát ở mức 2% mỗi năm, tính theo chỉ số giá tiêu dùng với lãi suất cố định, CPIF. Trong tháng 2, lạm phát theo chỉ số này ở mức 1,7%. Theo ông Calmfors, nếu không có biện pháp giảm VAT thực phẩm, áp lực tăng giá trong năm nay có thể lớn hơn. Trong điều kiện hiện nay, chính sách này được xem như một yếu tố hỗ trợ giúp lạm phát không tăng quá mạnh, và nếu tính cả tác động của việc giảm VAT, lạm phát đo theo CPIF vẫn có thể được giữ trong khoảng 2-3%.
Để theo dõi hiệu quả chính sách, Chính phủ Thụy Điển cũng đã thành lập Ủy ban giá thực phẩm, do Cơ quan Bảo vệ người tiêu dùng Thụy Điển và Viện Nghiên cứu Kinh tế quốc gia đồng chủ trì. Cơ quan này có nhiệm vụ giám sát diễn biến giá thực phẩm trước và sau khi giảm VAT, nhằm kiểm tra liệu các doanh nghiệp có điều chỉnh giá theo hướng bất lợi cho người tiêu dùng hay không. Báo cáo đầu tiên công bố trong tháng 2 cho thấy giá thực phẩm chưa lệch khỏi xu hướng lịch sử.
Chính sách giảm VAT được áp dụng đối với thực phẩm bán tại các cửa hàng tạp hóa, cũng như đồ ăn mang đi từ nhà hàng, quầy thức ăn đường phố và quán cà phê. Tuy nhiên, mức thuế đối với đồ ăn sử dụng tại chỗ ở nhà hàng vẫn được giữ nguyên. Điều này đồng nghĩa một số cơ sở kinh doanh ăn uống có thể phải áp dụng đồng thời hai mức VAT khác nhau, tùy theo hình thức tiêu dùng tại chỗ hay mang đi. Chi phí chuyển đổi đối với các nhà hàng được ước tính khoảng 300 triệu kronor. Một số ý kiến cũng bày tỏ lo ngại về ranh giới giữa thực phẩm và dịch vụ nhà hàng trong quá trình áp dụng chính sách.
Ngoài ra, các mặt hàng không thuộc diện được giảm VAT gồm thức ăn chăn nuôi, hàng tiêu dùng gia đình, thuốc lá và đồ uống có cồn.
Bên cạnh tác động trong nước, giới phân tích cũng cảnh báo xung đột kéo dài tại Trung Đông đang làm gia tăng bất ổn đối với thị trường tài chính toàn cầu. Nhà kinh tế trưởng Robert Bergqvist của SEB cho rằng tình hình hiện rất khó dự báo khi chiến sự chưa có dấu hiệu sớm kết thúc. Theo ông, thị trường đang dần điều chỉnh theo hướng hạ dự báo tăng trưởng và nâng dự báo lạm phát, làm gia tăng nguy cơ đình lạm, tức tăng trưởng chậm đi kèm lạm phát cao.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ Thụy Điển giảm thuế VAT đối với thực phẩm được coi là một biện pháp nhằm vừa hỗ trợ người tiêu dùng, vừa góp phần hạ nhiệt giá lương thực, thực phẩm, qua đó tạo thêm dư địa ổn định kinh tế vĩ mô trong thời gian tới.
