Theo tin từ Thuỵ Điển, biến đổi khí hậu đang gây tác động ngày càng nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp và hệ thống lương thực của Liên minh châu Âu, đòi hỏi các biện pháp mạnh mẽ để tránh nguy cơ thiếu hụt lương thực và giá cả tăng cao trong tương lai.

Một báo cáo mới về tương lai sản xuất lương thực của EU, do Hội đồng Cố vấn Khoa học châu Âu về Biến đổi khí hậu (ESABCC) công bố, cho thấy biến đổi khí hậu hiện đã gây thiệt hại khoảng 300 tỷ kronor Thụy Điển mỗi năm cho lĩnh vực nông nghiệp trong khối. Tình trạng nắng nóng cực đoan, hạn hán và thời tiết bất thường đang khiến một số khu vực canh tác ở Nam Âu không còn có thể sử dụng được.

Theo Giáo sư Lars J Nilsson, chuyên gia về hệ thống năng lượng và môi trường tại Đại học Lund (Thuỵ Điển), đồng thời là thành viên ESABCC, các mối đe dọa lớn nhất hiện nay đang tập trung ở miền Nam châu Âu. Ông cho biết tại một số khu vực ở Hy Lạp và đảo Sicily, đất nông nghiệp đã buộc phải bị bỏ hoang do không còn khả năng canh tác.

Tại Bắc Âu, triển vọng được đánh giá là khó lường hơn. Nồng độ CO2 gia tăng và nhiệt độ cao hơn có thể giúp một số loại cây trồng phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy điều này có thể đi kèm với việc giảm hàm lượng protein và dinh dưỡng. Bên cạnh đó, các hiện tượng thời tiết cực đoan được dự báo sẽ khiến tình trạng mất mùa xảy ra thường xuyên hơn.

(Ảnh minh họa)

Báo cáo nhấn mạnh rằng EU cần đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ, thích ứng sản xuất lương thực với khí hậu thay đổi và cắt giảm phát thải khí nhà kính từ nông nghiệp để đạt các mục tiêu khí hậu của khối. Theo ông Lars J Nilsson, hai yêu cầu này gắn liền với nhau. Thông điệp cốt lõi là cần loại bỏ các khoản trợ cấp lớn vẫn đang dành cho những hoạt động nông nghiệp có tác động tiêu cực trực tiếp đến khí hậu, đồng thời áp dụng các biện pháp khuyến khích và ràng buộc để thúc đẩy giảm phát thải và thích ứng khí hậu.

Các giải pháp thích ứng sẽ khác nhau tùy điều kiện từng địa phương, song nhìn chung có thể bao gồm chuyển sang các loại cây chịu hạn tốt hơn, trồng hàng rào cây xanh và dải cây tạo bóng mát, xây dựng các khu vực chứa nước để ứng phó với mưa lớn, cũng như sử dụng nước hiệu quả hơn.

Đối với mục tiêu cắt giảm phát thải, báo cáo cho rằng cần có các nỗ lực sâu rộng hơn. So với các lĩnh vực khác, phát thải từ nông nghiệp của EU hầu như chưa giảm đáng kể và hiện chiếm khoảng 17% tổng lượng phát thải của toàn khối.

Một trong những vấn đề lớn là nhiều hoạt động phát thải cao vẫn đang nhận được hỗ trợ đáng kể trong chính sách trợ cấp nông nghiệp của EU, lĩnh vực hiện là khoản chi lớn nhất trong ngân sách của Liên minh châu Âu, chiếm khoảng một phần ba tổng ngân sách. Báo cáo đặc biệt lưu ý đến các khoản hỗ trợ lớn dành cho sản xuất thịt và trợ cấp theo diện tích đối với các vùng đất than bùn đã được tiêu thoát nước, hai nhóm này cộng lại chiếm hơn một nửa lượng phát thải của nông nghiệp EU.

Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh rằng vấn đề không phải là xóa bỏ hoàn toàn chăn nuôi bò thịt, mà là cần giảm tiêu thụ thịt nếu EU muốn đạt được các mục tiêu khí hậu. Đồng thời, vật nuôi chăn thả vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì cảnh quan mở và bảo tồn đa dạng sinh học. Vì vậy, các nhà nghiên cứu đề xuất có thể xem xét bồi hoàn cho nông dân đối với những dịch vụ hệ sinh thái này, đồng thời điều chỉnh lại chính sách hỗ trợ để giúp nông dân trong quá trình chuyển đổi, bảo đảm khu vực nông thôn vẫn duy trì sức sống và người làm nông nghiệp vẫn có thể bảo đảm sinh kế.

Bà Line Gordon, Giáo sư khoa học phát triển bền vững và Giám đốc Trung tâm Phục hồi Stockholm thuộc Đại học Stockholm, đánh giá đây là một báo cáo quan trọng. Theo bà, báo cáo cho thấy rõ cần có một quá trình chuyển đổi toàn diện để tránh những vấn đề nghiêm trọng trong tương lai, đồng thời bảo đảm EU duy trì được một nền nông nghiệp bền vững, có khả năng chống chịu cao và giảm phụ thuộc vào bên ngoài về an ninh lương thực. Chi phí cho quá trình chuyển đổi này, theo bà, vẫn nhỏ hơn nhiều so với cái giá phải trả nếu không hành động.

Thông tin về ESABCC

Hội đồng Cố vấn Khoa học châu Âu về Biến đổi khí hậu là một cơ quan độc lập, cung cấp cho EU các đánh giá và khuyến nghị dựa trên cơ sở khoa học về biến đổi khí hậu. Mục tiêu của cơ quan này là đánh giá chính sách và xác định các biện pháp để EU đạt trung hòa khí hậu vào năm 2050. ESABCC được thành lập năm 2021 theo Luật Khí hậu châu Âu.