Nhằm khuyến khích đầu tư vào ngành lúa gạo và hỗ trợ mục tiêu tự đảm bảo đủ lương thực, Chính phủ Liên bang Nigeria đã quyết định giảm thuế cho các công ty xay xát gạo đang hoạt động cũng như các nhà đầu tư mới trên lãnh thổ Nigeria. Theo đó, các công ty xay xát gạo và các nhà đầu tư sẽ được hưởng mức phí ưu đãi 20% và 10% thuế trong khi các nhà nhập khẩu khác phải nộp 60% phụ phí và 10% thuế. Chính phủ Liên bang cũng đã cấp hạn ngạch nhập khẩu gạo cho các nhà đầu tư, nhà nhập khẩu và nhà máy xay xát gạo.

Các chuyên gia đánh giá chính sách này có một số bất cập như sau:

Thứ nhất, xảy ra trường hợp một số nhà đầu tư không đủ năng lực vẫn đăng ký hoạt động để được hưởng ưu đãi hạn ngạch nhập khẩu. Các chuyên gia chỉ ra rằng trong số 28 nhà đầu tư đang được hưởng lợi, chỉ có 16 nhà đầu tư vào các nhà máy xay xát gạo và 12 nhà đầu tư còn lại tuy không đầu tư vào các nhà máy xay xát gạo nhưng lại có lượng gạo nhập khẩu lớn hơn so với những người đầu tư thực sự. Phần lớn các nhà đầu tư được ưu đãi nhập khẩu đều bán lại hạn ngạch cho những người đáng lẽ phải chịu mức phụ phí từ 60-80%. Điều này làm cho ngân sách Nigeria thâm hụt khoảng 108 triệu USD.

Thứ hai, chính sách mới này cũng góp phần đẩy tình trạng buôn lậu gạo vốn đã nhức nhối trở nên ngày càng phức tạp hơn, gây thiệt hại thêm 108 triệu USD nữa cho ngân sách Nigeria.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Nigeria phủ nhận những lý lẽ mà các chuyên gia đưa ra. Ông cho biết Bộ Nông nghiệp áp dụng quy trình cấp phép cụ thể chứ không cấp hạn ngạch bừa bãi. Các nhà nhập khẩu, nhà máy xay xát gạo, nhà đầu tư đăng ký hưởng phí ưu đãi nhập khẩu được yêu cầu trình Kế hoạch sản xuất gạo nội địa (DRPP) để chứng minh họ sẽ làm việc nghiêm túc để đóng góp cho ngành sản xuất gạo.

Nigeria là một nước nhập khẩu gạo của Việt Nam. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm 2014, kim ngạch nhập khẩu gạo của nước này từ Việt Nam là 283.265 USD.

Bùi Minh Phúc