Theo đánh giá sơ bộ của Cục Thống kê Trung ương, nền kinh tế Israel đã suy giảm 3,3% trong Quý 1/2026 so với cùng kỳ năm 2025 (giảm 0,8% so với Quý 4/2025 trước đó). Sự sụt giảm mạnh này, chấm dứt chuỗi tăng trưởng hai quý liên tiếp, chủ yếu phản ánh những tác động kinh tế của cuộc chiến với Iran trong tháng 3 và tháng 4 đầu năm nay.

Một con số đáng lo ngại là GDP bình quân đầu người hàng năm đã giảm 4,5% - con số phản ánh chân thực nhất mức sống của quốc gia Do Thái - so với Quý 4/2025. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, GDP đã tăng 1,7% và GDP bình quân đầu người thậm chí chỉ tăng có 0,6%.

Sự suy giảm trong Quý 1/2026 phù hợp với dự tính của các nhà kinh tế được công bố trong những tuần gần đây và cho thấy sự đảo chiều nhanh chóng của xu hướng phục hồi trong nửa cuối năm 2025. Trong quý 4/2025, GDP tăng trưởng với tốc độ hàng năm là 2,9%. Khối lượng kinh doanh, thường được sử dụng làm chỉ số hoạt động thực tế trong khu vực tư nhân, đã giảm 3,1% trong Quý 1/2026 tính theo tỷ lệ hàng năm, sau khi tăng 5,4% trong Quý 4/2025.

Sự suy giảm thể hiện rõ ở hầu hết các thành phần tiêu dùng. Tiêu dùng cá nhân giảm 4,7% so với cùng kỳ năm trước, sau mức giảm tương tự 4,6% trong Quý 4 vừa qua, trong đó tiêu dùng cá nhân bình quân đầu người giảm 5,8%. Mức chi tiêu hiện tại tính theo bình quân đầu người, bao gồm thực phẩm, nhà ở, nhiên liệu và điện, giảm 10,1% so với cùng kỳ năm trước.

Tiêu dùng công giảm 4,8% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu do chi tiêu cho dân sự giảm mạnh 26,8%, bao gồm cả mức giảm 43,5% trong mua sắm dân dụng - một sự đảo ngược mạnh mẽ so với mức tăng 39,2% được ghi nhận trong Quý 4/2025. Mặt khác, chi tiêu cho quốc phòng tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái, do ảnh hưởng của chiến tranh với Iran. Triển vọng hiện tại phụ thuộc vào tốc độ phục hồi trong Quý 2/2026.

Sau cuộc chiến với Iran hồi tháng 6 năm ngoái, nền kinh tế đã phục hồi mạnh mẽ với mức tăng trưởng 12,4% trong Quý 3/2025 so với cùng kỳ năm trước đó, bù đắp phần lớn cho sự suy giảm trong Quý 2/2025. Các nhà kinh tế tin rằng kịch bản tương tự có thể xảy ra trong năm 2026, nhưng mức độ và quy mô của nó phụ thuộc vào việc liệu có tiếp tục xảy ra cuộc giao tranh mới với Iran hay không và tốc độ phục hồi của nền kinh tế trở lại trạng thái bình thường.

Với những tác động ảnh hưởng đối với nền kinh tế Israel trong các năm qua, hiện nay chi phí sinh hoạt ở Israel đã đắt đỏ vượt trội so với các quốc gia giàu có nhất châu Âu. Một nghiên cứu mới từ Viện Chính sách Kinh tế Aaron thuộc Trường Kinh tế Tiomkin ở Đại học Reichman chỉ ra rằng chi phí sinh hoạt ở Israel đã vượt xa, thậm chí vượt rất nhiều, cả những quốc gia giàu nhất châu Âu.

Trong hai mươi năm qua, chi phí sinh hoạt ở Israel đã vượt xa cả những quốc gia này ở Châu Âu, đặc biệt là đối với nhóm hàng thực phẩm và nhà ở. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng đây không phải là định mệnh, mà là do áp lực chính trị nên các giải pháp vẫn còn rất xa vời để thực hiện.

So với các quốc gia giàu có nhất  như Áo, Phần Lan, Đan Mạch, Hà Lan và Thụy Điển - nơi GDP bình quân đầu người cao hơn Israel, Israel đắt đỏ hơn không dưới 21% đối với một rổ dịch vụ và hàng hóa dành cho một hộ gia đình trung bình. So sánh với các quốc gia có GDP bình quân đầu người thấp hơn Israel và nơi nhiều người Israel đến thăm, chẳng hạn như Hy Lạp, Síp, Ý và Tây Ban Nha, thì Israel đắt đỏ hơn tới 68%.

Chi phí sinh hoạt ở Israel cao đến mức làm giảm 14% mức sống của người dân trong nước và nghiên cứu ở trên cho rằng điều này có thể khuyến khích tình trạng di cư. Phân tích kỹ hơn cho thấy thực phẩm và nhà ở là những yếu tố chính, chiếm hơn một nửa trong tổng chi phí sinh hoạt.

Giá nhà ở đã tăng 85%, trong khi tình hình trước đây khác hẳn. Năm 2005, giá nhà ở tại Israel thấp hơn 31% so với các nước giàu có được khảo sát trong nghiên cứu nói trên. Ngày nay, con số này cao hơn 26%. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi so với các quốc gia có GDP bình quân đầu người thấp hơn Israel, giá nhà ở đây cao hơn tới 85%. Vì vậy, không có gì lạ khi nhiều người Israel đã tìm cách mua nhà ở những quốc gia giàu có này. Chi phí thực phẩm cũng tăng lên một cách đáng lo ngại. Năm 2005, chi phí thực phẩm ở Israel thấp hơn 26% so với các nước giàu có được khảo sát. Ngày nay, con số này cao hơn 27%.

Nghiên cứu được thực hiện bởi Tiến sĩ Sarit Menahem-Carmi, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Chính sách Kinh tế Aaron và là chuyên gia về chi phí sinh hoạt, cùng với Tiến sĩ Idit Kalisher và David Bitan. Các tác giả cũng nêu ra một vấn đề khác: Đôi khi người ta lập luận rằng giá cả ở Israel cao hơn nhiều so với các quốc gia khác, vì Israel là một quốc đảo gần như độc lập, phải chịu chi phí vận chuyển cao, không giống như các nước châu Âu được kết nối bằng đường bộ và đường sắt và được hưởng các lợi ích về mặt pháp lý khi là thành viên của EU. Tuy nhiên, so sánh với các quốc đảo khác trong OECD cho thấy kết quả tương tự. Israel đắt đỏ hơn nhiều so với Iceland, Úc, Canada, New Zealand, Na Uy, Anh, Nhật Bản và Síp. Do đó, chi phí sinh hoạt ở Israel có những nguyên nhân đặc thù nằm ngoài tầm kiểm soát.

(Ảnh minh họa)

Trong những năm gần đây, dư luận và chính phủ Israel tập trung vào vấn đề giá nhà ở, nhưng bất chấp những nỗ lực đã được thực hiện trong lĩnh vực này, giá cả vẫn cao hơn đáng kể so với các quốc gia giàu có nhất. Giá thực phẩm lại ít được quan tâm hơn. Các cải cách trong lĩnh vực này đã bị hủy bỏ hoặc chưa bao giờ được triển khai, trong khi đó giá cả lại tăng vọt.

Các nhà nghiên cứu đã chọn tập trung vào vấn đề này. 40% giỏ thực phẩm được đo lường trong nghiên cứu bao gồm các sản phẩm từ sữa và rau quả tươi. Giá các sản phẩm từ sữa đã tăng 47% trong vòng hai mươi năm và giá rau quả tươi đã tăng vọt 86%, mặc dù rau quả tươi được miễn thuế VAT ở Israel, không giống như ở các quốc gia khác.

Có những lý do nhất định cho tình trạng thực tế trên ở Israel. Ở tất cả các quốc gia châu Âu được khảo sát trong nghiên cứu, đều có các khoản viện trợ và trợ cấp cho nông dân, xuất phát từ các cân nhắc về xã hội, môi trường và chiến lược. Nhưng trong khi ở các quốc gia châu Âu này, viện trợ được trao trực tiếp cho nông dân, thì ở Israel, nó lại thể hiện dưới hình thức giá cả bị thổi phồng do thuế quan nặng nề đối với hàng nhập khẩu và các hạn chế về quy định áp dụng cho hàng nhập khẩu nông sản tươi sống nhằm bảo vệ hệ thực vật và động vật địa phương. Tại Israel, tỷ lệ hỗ trợ gián tiếp thông qua giá thị trường, so với tổng số viện trợ dành cho nông dân, thuộc hàng cao nhất trong OECD và đạt 70-80% tổng số hỗ trợ.

Tiến sĩ Sarit Menahem-Carmi lý giải, các quy định ở Israel rất nghiêm ngặt cũng như quy định rõ loại trái cây hoặc rau quả nào được phép nhập khẩu và từ quốc gia nào. Ví dụ, chuối không được phép nhập khẩu. Trong lĩnh vực sữa, ngoài những hạn chế về nhập khẩu, còn có sự hỗ trợ thông qua việc lập kế hoạch cho ngành – phân bổ hạn ngạch sản xuất và bán sữa tươi cho các nhà máy sữa với giá mục tiêu. Những hạn chế này đáp ứng tốc độ tăng trưởng cao về nhu cầu, do sự tăng trưởng dân số và sự gia tăng mức sống. Do đó, 95% diện tích đất canh tác ở Israel đã được khai thác, trong khi sản lượng nông sản tươi sống trong nước tăng 10% trong hai mươi năm qua, dân số lại tăng tới 52%. Người dân Israel phải trả giá cho sự thiếu hụt này và sự bất lực trong việc thu hẹp khoảng cách đó tại các siêu thị. Các nhà nghiên cứu khẳng định, việc chuyển sang hỗ trợ trực tiếp là điều cần thiết, nhưng cũng cho biết thêm, cần đạt được thỏa thuận với nông dân để xác định quá trình chuyển đổi nhằm tránh những cú sốc trong ngành và đặc biệt là gây thiệt hại cho những nông dân kỳ cựu.

Chính phủ trước đây đã từng thông qua các biện pháp cải cách trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng những biện pháp này đã bị chính phủ hiện tại hủy bỏ dưới áp lực và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich đã không thành công trong việc thông qua cải cách ngành công nghiệp sữa mà ông đã lên kế hoạch. Nghiên cứu của Viện Chính sách Kinh tế Aaron khuyến nghị hỗ trợ trực tiếp để đảm bảo sản xuất và thu nhập của nông dân, dựa trên diện tích đất canh tác hoặc sản lượng, tương tự như ở các nước phát triển, và bãi bỏ việc lập kế hoạch cho ngành công nghiệp sữa. Nghiên cứu cũng khuyến nghị giảm dần thuế quan và nới lỏng các hạn chế nhập khẩu phát sinh từ các quy định về động thực vật.

Những khác biệt về vật chất khác giữa Israel và các nước so sánh cũng là nguyên nhân gây ra sự chênh lệch giá cả. Trước hết, đó là sự khác biệt về thuế. Thuế giá trị gia tăng (VAT) ở Israel cao hơn so với các nước đó. Ngoài ra còn có các yêu cầu về tuân thủ quy định Kosher. Hai yếu tố này cùng nhau giải thích khoảng 35% sự chênh lệch giá cả. 65% còn lại là do các yếu tố như: rào cản thương mại, cấu trúc của ngành công nghiệp thực phẩm đặc trưng bởi sự tập trung cao độ trong tay một số ít tập đoàn nắm giữ nhiều thương hiệu, chi phí sản xuất cao của một thị trường nhỏ với gánh nặng hành chính nặng nề, chi phí nguyên liệu thô cao và chi phí vận chuyển cao bởi những hạn chế của cơ sở hạ tầng giao thông.

Ông Sarit Menahem-Carmi bày tỏ vấn đề đặt ra là làm sao có thể bảo vệ được quyền lợi của người dân sở tại. Thị trường Israel là một thị trường nhỏ với gánh nặng về quy định, thủ tục hành chính quá lớn và điều đó xuất hiện trong mọi thước đo quốc tế. Gánh nặng này là một loại thuế đánh vào việc gia nhập thị trường và các hoạt động thường nhật. Ví dụ, có quy định yêu cầu mọi siêu thị ở Israel phải dành 30% diện tích sàn cho kho chứa hàng, ngay cả ở trung tâm thủ đô Tel Aviv. Làm sao điều đó bảo vệ được lợi ích công cộng, mỗi quốc gia đều có quy định về nhập khẩu nông sản tươi để ngăn ngừa sự xâm nhập của sâu bệnh. Tuy nhiên, quy định này ở Israel nghiêm ngặt hơn nhiều.

Viện Chính sách Kinh tế Aaron khuyến nghị thúc đẩy cạnh tranh bằng cách loại bỏ các rào cản nhập khẩu và tiếp tục mở rộng cải cách chính sách nhập khẩu "những gì tốt cho châu Âu thì cũng tốt cho Israel" đối với cả nhóm hàng thực phẩm và mỹ phẩm; phá vỡ thế độc quyền của Hội đồng Giáo sĩ Do Thái về tuân thủ quy định Kosher và xác định rằng các quy định về Kosher của châu Âu cũng có thể áp dụng ở Israel; giải quyết vấn đề phân phối; và loại bỏ các rào cản đối với việc tham gia của các công ty nước ngoài vào thị trường Israel.

Tiến sĩ Sarit Menahem-Carmi chỉ ra một rào cản khác liên quan đến thực tế, ở Israel mọi nhà cung cấp đều có thể tiếp cận mọi cửa hàng; ở châu Âu điều đó không tồn tại; điều này làm tăng đáng kể chi phí phân phối và gia tăng quyền lực của các nhà cung cấp lớn, trong khi các nhà cung cấp nhỏ phụ thuộc vào mạng lưới phân phối của họ. Thay vào đó, bà đề xuất khuyến khích thành lập các tổ chức nhà sản xuất để phân phối, điều này nghe có vẻ không hấp dẫn nhưng lại rất quan trọng để giảm giá thành. Cuối cùng, khuyến nghị của Viện Chính sách Kinh tế Aaron là tất cả những thay đổi này nên được thực hiện đồng thời, bởi vì một giải pháp đối với một lĩnh vực mà không có cách tiếp cận toàn diện sẽ không dẫn đến việc giảm chi phí sinh hoạt.