Trước tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại và vi phạm quyền lợi người tiêu dùng vẫn còn tồn tại, gây ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường, vì vậy, Nhà nước đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý, chính sách thuế, cơ chế quản lý và hỗ trợ nhằm tạo môi trường thương mại điện tử minh bạch, lành mạnh và bền vững hơn.

Ngày 01/12/2025, tại Khách sạn Đối ngoại, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị đào tạo nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử. Hội nghị thu hút sự quan tâm của đông đảo các cơ quan quản lý nhà nước tham dự.

Trao đổi tại Hội nghị, chuyên gia đến từ Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết, thương mại điện tử hiện là một trong những lĩnh vực năng động và tăng trưởng nhanh nhất của nền kinh tế số. Trong những năm gần đây, thương mại điện tử đã trở thành kênh mua sắm quen thuộc của đông đảo người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ và cư dân đô thị.

Với lợi thế dân số trẻ, tỷ lệ người sử dụng internet và điện thoại thông minh cao, cùng hạ tầng viễn thông ngày càng hoàn thiện, Việt Nam liên tục được đánh giá là thị trường thương mại điện tử có tốc độ tăng trưởng hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Quy mô thị trường không ngừng mở rộng, đóng góp ngày càng lớn vào tổng mức bán lẻ và kinh tế số quốc gia, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh, khởi nghiệp và việc làm mới. Các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop giữ vai trò trung tâm, trở thành cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng trên cả nước, từ thành thị đến nông thôn.

Song song với đó, hành vi mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam đã có sự thay đổi rõ rệt, chuyển từ mua sắm truyền thống sang mua sắm trực tuyến nhờ sự tiện lợi, đa dạng sản phẩm, giá cả cạnh tranh và nhiều chương trình khuyến mãi. Các hình thức bán hàng mới như livestream, video ngắn, thương mại điện tử gắn với mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy xu hướng “giải trí kết hợp mua sắm”, đặc biệt thu hút người tiêu dùng trẻ.

Về mặt công nghệ, nhiều doanh nghiệp và nền tảng đã tích cực ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa vào quản lý kho hàng, gợi ý sản phẩm, chăm sóc khách hàng và tối ưu trải nghiệm người dùng, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh. Hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt, ví điện tử và ngân hàng số cũng phát triển nhanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch trực tuyến.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thương mại điện tử Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Cạnh tranh giữa các sàn và người bán ngày càng gay gắt, dẫn đến cuộc đua giảm giá, tăng chi phí marketing và biên lợi nhuận bị thu hẹp, khiến nhiều người bán nhỏ lẻ bị đào thải khỏi thị trường. Chi phí logistics, đặc biệt là giao hàng chặng cuối, vẫn ở mức cao so với nhiều nước trong khu vực, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm và trải nghiệm khách hàng, nhất là tại các vùng nông thôn, miền núi.

Bên cạnh đó, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại và vi phạm quyền lợi người tiêu dùng vẫn còn tồn tại, gây ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường. Vấn đề bảo mật thông tin cá nhân và an toàn dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và tiểu thương truyền thống vẫn gặp khó khăn trong quá trình chuyển đổi số do hạn chế về vốn, kỹ năng công nghệ và tư duy quản trị hiện đại.

Trước thực trạng đó, theo Đại diện VECOM, Nhà nước đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý, chính sách thuế, cơ chế quản lý và hỗ trợ nhằm tạo môi trường thương mại điện tử minh bạch, lành mạnh và bền vững hơn. Nhìn chung, thực trạng phát triển thương mại điện tử Việt Nam hiện nay là bức tranh đan xen giữa cơ hội và thách thức, trong đó tiềm năng tăng trưởng vẫn rất lớn nếu các vấn đề về hạ tầng, logistics, pháp lý và chất lượng thị trường tiếp tục được giải quyết một cách đồng bộ và hiệu quả.

Trao đổi với các học viên đến từ cơ quan quản lý nhà nước, Đại diện Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam thông tin, các hành vi vi phạm trong thương mại điện tử hiện nay đang diễn ra ngày càng đa dạng, tinh vi và gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực cho người tiêu dùng, doanh nghiệp cũng như môi trường kinh doanh số nói chung.

Trước hết, phổ biến nhất là hành vi kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Nhiều đối tượng lợi dụng đặc thù mua bán trực tuyến – nơi người tiêu dùng không thể trực tiếp kiểm tra sản phẩm – để quảng cáo sai sự thật, sử dụng hình ảnh đánh lừa hoặc giả mạo thương hiệu nổi tiếng nhằm trục lợi. Hành vi này không chỉ xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của các doanh nghiệp làm ăn chân chính và hình ảnh của thị trường thương mại điện tử. Bên cạnh đó, gian lận trong thông tin sản phẩm và giá cả cũng là vi phạm đáng chú ý, thể hiện qua việc cố tình che giấu nguồn gốc xuất xứ, phóng đại công dụng, tạo “giá ảo” rồi giảm sâu để kích thích mua sắm, gây hiểu lầm và thiệt hại cho người mua.

Một hành vi vi phạm khác ngày càng phổ biến là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm sao chép mẫu mã, thương hiệu, nội dung quảng cáo, hình ảnh sản phẩm của các cá nhân và doanh nghiệp khác để kinh doanh trái phép, đặc biệt trong lĩnh vực thời trang, mỹ phẩm, sản phẩm sáng tạo và nội dung số.

Ngoài ra, gian lận trong giao dịch và thanh toán cũng là vấn đề nhức nhối, với các hình thức như lừa đảo đặt hàng, chiếm đoạt tiền qua chuyển khoản, giả mạo tài khoản bán hàng, hoặc lợi dụng chính sách hoàn trả của sàn để trục lợi. Không ít trường hợp người bán cố tình giao hàng sai, hàng thiếu, hàng không đúng mô tả, trong khi người mua lại lợi dụng chính sách đổi trả để hoàn hàng không đúng sản phẩm ban đầu, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Song song với đó, vi phạm về bảo mật thông tin cá nhân ngày càng nghiêm trọng khi dữ liệu khách hàng như số điện thoại, địa chỉ, thông tin thanh toán bị thu thập, mua bán hoặc sử dụng trái phép cho mục đích quảng cáo, lừa đảo, làm phiền người tiêu dùng. Một số tổ chức, cá nhân còn khai thác lỗ hổng hệ thống để đánh cắp dữ liệu, gây mất an toàn thông tin và làm suy giảm niềm tin vào thương mại điện tử.

Ngoài ra, trốn thuế và gian lận thuế trong thương mại điện tử cũng là hành vi vi phạm đáng lo ngại, đặc biệt đối với các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, bán hàng xuyên biên giới hoặc hoạt động trên mạng xã hội mà không đăng ký kinh doanh, không kê khai và nộp thuế theo quy định, dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước và tạo môi trường cạnh tranh không công bằng. Bên cạnh đó, một số sàn và người bán còn vi phạm quy định về quảng cáo, khuyến mại, tổ chức các chương trình giảm giá không đúng thực tế, gây nhiễu loạn thị trường và làm sai lệch hành vi tiêu dùng.

Hội nghị thu hút sự quan tâm của đông đảo các đại diện đến từ cơ quan quản lý nhà nước

Nhìn chung, các hành vi vi phạm trong thương mại điện tử hiện nay xuất phát từ cả nguyên nhân chủ quan và khách quan, bao gồm ý thức tuân thủ pháp luật chưa cao, lợi nhuận hấp dẫn, sự phát triển nhanh của công nghệ và những hạn chế trong công tác quản lý, giám sát.

Thực trạng này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm tăng cường hoàn thiện pháp luật, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường, đồng thời xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn và phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế số hiện nay.