Theo tin từ Đan Mạch, Bộ trưởng Năng lượng Đan Mạch cùng bộ trưởng năng lượng của Phần Lan, Latvia, Luxembourg, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Điển đã gửi thư tới Ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen, đề nghị Ủy ban châu Âu không thay đổi thiết kế hiện tại của thị trường điện EU, đồng thời tăng đầu tư vào năng lượng sạch để ứng phó với biến động giá năng lượng.
Các bộ trưởng cho rằng cơ chế thị trường điện hiện hành đang vận hành hiệu quả, hỗ trợ thương mại điện xuyên biên giới và giúp châu Âu tiết kiệm khoảng 34 tỷ euro mỗi năm. Nhóm bộ trưởng nhấn mạnh rằng việc sửa đổi tiếp cơ chế này có thể làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư vào lĩnh vực điện sạch, trong bối cảnh EU cần thúc đẩy mạnh đầu tư cho quá trình chuyển đổi năng lượng.
Động thái trên diễn ra khi Ủy ban châu Âu họp đánh giá các biện pháp xử lý đợt tăng giá năng lượng mới do xung đột kéo dài tại Trung Đông. Cùng lúc, các nhà lãnh đạo EU đang chịu sức ép ngày càng lớn trong việc tìm giải pháp hạ giá điện và giảm chi phí sản xuất cho doanh nghiệp, nhất là ở các ngành sử dụng nhiều năng lượng.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Đan Mạch và các bộ trưởng đồng ký thư, thay vì tiếp tục cải cách sâu cơ chế thị trường điện, EU nên ưu tiên mở rộng đầu tư vào năng lượng tái tạo, cải thiện kết nối và lưu chuyển điện xuyên biên giới, đồng thời tăng cường tính linh hoạt và khả năng lưu trữ của hệ thống điện. Các biện pháp này được cho là sẽ góp phần giảm vai trò của khí đốt trong việc hình thành giá điện, qua đó nâng cao an ninh năng lượng và giúp người tiêu dùng sử dụng điện vào thời điểm có giá thấp hơn.
Phát biểu tại Brussels, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế Fatih Birol nhận định tình trạng gián đoạn năng lượng hiện nay chỉ mang tính tạm thời và chủ yếu liên quan tới yếu tố logistics. Theo ông, các nước châu Âu cần đẩy mạnh hơn nữa phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, đồng thời khôi phục vai trò của điện hạt nhân để củng cố an ninh năng lượng và chủ quyền kinh tế.
Gia tăng tranh luận về thị trường carbon của EU
Bên cạnh vấn đề cơ chế giá điện, các ý kiến chỉ trích nhằm vào Hệ thống mua bán khí thải của EU, ETS, cũng đang gia tăng. Đây là cơ chế buộc các ngành công nghiệp phải trả chi phí cho lượng khí thải gây ô nhiễm phát sinh. Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng mạnh sau các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, áp lực chính trị đối với ETS tiếp tục tăng.
Một số nước thành viên như Italy, cùng với Bulgaria, Cộng hòa Séc, Slovakia và Ba Lan trước đó, đã kêu gọi loại bỏ ETS. Tại Đức, Thủ tướng Friedrich Merz cũng từng đưa ra quan điểm tương tự, dù sau đó đã điều chỉnh phát biểu. Nếu ETS bị dỡ bỏ, đây có thể là giải pháp ngắn hạn cho một số ngành công nghiệp đang gặp khó khăn, nhưng đồng thời cũng làm suy yếu một chính sách khí hậu đã tồn tại 25 năm, góp phần cắt giảm gần 50% lượng phát thải khí nhà kính của EU kể từ năm 1990 và huy động hơn 260 tỷ euro cho đầu tư công nghệ sạch.
Về phía doanh nghiệp năng lượng, bà Anna Borg, Tổng Giám đốc Vattenfall, kêu gọi EU tiếp tục duy trì ETS và cơ chế định giá cận biên trên thị trường điện nhằm bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo cho môi trường đầu tư. Theo bà, việc làm suy giảm niềm tin vào ETS và vào cách thức vận hành của thị trường điện sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới năng lực cạnh tranh dài hạn của châu Âu.
Đề cao phân bổ công bằng gánh nặng giá năng lượng
Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu Teresa Ribera nhấn mạnh an ninh năng lượng là một trụ cột quan trọng trong an ninh kinh tế của EU. Theo bà, khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, giá năng lượng sẽ tăng và niềm tin thị trường suy giảm, vì vậy châu Âu cần thúc đẩy nhanh hơn điện khí hóa, phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, thay vì tạo ra các phụ thuộc mới.
Tuy vậy, cho đến nay, lợi ích từ đầu tư vào công nghệ sạch và quá trình giảm phát thải vẫn chưa được phản ánh rõ rệt vào hóa đơn điện của hộ gia đình và doanh nghiệp. Cố vấn khí hậu của Chủ tịch Ủy ban châu Âu, ông Philippe Lamberts, cho rằng chênh lệch lợi ích hiện đang thể hiện rõ trong kết quả tài chính của các công ty phát điện. Ông cảnh báo rằng với cấu trúc thị trường hiện nay, hiện tượng thu lợi quá mức có thể gia tăng trong những tuần tới.
Theo ông Lamberts, EU cần bảo đảm gánh nặng từ đợt tăng giá năng lượng hiện nay được phân bổ công bằng giữa các chủ thể kinh tế. Giá điện thấp hơn từ nguồn năng lượng tái tạo cần mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng, thay vì chỉ mang lại lợi ích cho các đơn vị phát điện.
