Ngày 4 tháng 11 năm 2025, tại Hà Nội, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với Trường Đại học Điện lực tổ chức Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử”. Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở đào tạo trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế số.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra sâu rộng, thương mại điện tử (TMĐT) đã vượt ra khỏi vai trò là một kênh bán hàng bổ trợ để trở thành cấu phần cốt lõi của hoạt động sản xuất – kinh doanh. TMĐT tác động trực tiếp đến phương thức phân phối, hành vi tiêu dùng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay hạ tầng, mà ở chất lượng và khả năng thích ứng của nguồn nhân lực.
Chính vì vậy, hội nghị lần này được xem là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa định hướng phát triển nguồn nhân lực TMĐT giai đoạn 2025–2030, hướng tới xây dựng lực lượng lao động có kỹ năng số, am hiểu pháp luật và đủ năng lực vận hành các mô hình kinh doanh hiện đại.
Thị trường thương mại điện tử Việt Nam: Tăng trưởng nhanh nhưng chưa bền vững
Phát biểu tại hội nghị, các chuyên gia nhận định Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT nhanh nhất thế giới. Theo các báo cáo chuyên ngành, quy mô thị trường TMĐT Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 25 tỷ USD và được dự báo sẽ tăng lên khoảng 35 tỷ USD vào năm 2025, chiếm xấp xỉ 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Với khoảng 61 triệu người mua sắm trực tuyến, mức chi tiêu bình quân đạt gần 400 USD/người/năm, TMĐT đang trở thành động lực quan trọng của tiêu dùng nội địa.
Không chỉ tăng trưởng về quy mô, thị trường Việt Nam còn ghi nhận sự dịch chuyển mạnh về cơ cấu ngành hàng. Các nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), gia dụng – công nghệ và thời trang đều có mức tăng trưởng hai con số, cho thấy nhu cầu mua sắm trực tuyến đã lan tỏa sâu vào đời sống xã hội.
Tuy nhiên, song hành với những con số ấn tượng là những thách thức không nhỏ. Sự cạnh tranh gay gắt giữa các nền tảng trong nước, quốc tế và xuyên biên giới; yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng dịch vụ; cùng với áp lực tuân thủ pháp luật và minh bạch thuế đang đặt ra bài toán mới cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, nguồn nhân lực TMĐT thiếu kỹ năng chuyên sâu trở thành rào cản lớn, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể.
Xu hướng mới của thương mại điện tử toàn cầu và yêu cầu kỹ năng mới
Cùng với sự phát triển nhanh của thị trường, TMĐT toàn cầu cũng đang chứng kiến những thay đổi mang tính cấu trúc. M-commerce (thương mại điện tử trên thiết bị di động) hiện chiếm gần 73% tổng giao dịch TMĐT; trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng ngày càng sâu trong cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm; và đặc biệt, mô hình shoppertainment – mua sắm kết hợp giải trí – bùng nổ mạnh mẽ thông qua livestream.
Bên cạnh đó, các xu hướng như TMĐT xuyên biên giới, bán hàng đa kênh (omnichannel), logistics thông minh gắn với phát triển xanh, bền vững đang dần trở thành tiêu chuẩn mới. Những xu hướng này không chỉ đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư công nghệ mà còn yêu cầu lực lượng lao động có khả năng vận hành, sáng tạo nội dung, phân tích dữ liệu và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.
Chính từ thực tiễn đó, đào tạo nhân lực TMĐT không thể chỉ dừng lại ở kiến thức lý thuyết, mà phải hướng tới kỹ năng thực hành, khả năng thích ứng nhanh và tư duy đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện hành lang pháp lý – nền tảng cho phát triển bền vững
Một nội dung quan trọng được cập nhật tại hội nghị là hệ thống chính sách và pháp luật mới liên quan đến TMĐT. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 117/2025/NĐ-CP về chính sách thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm minh bạch hóa thị trường, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Đáng chú ý, Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được xây dựng với nhiều quy định chặt chẽ hơn, đặc biệt trong lĩnh vực bán hàng livestream và tiếp thị liên kết. Theo dự thảo, trách nhiệm của các chủ thể tham gia được phân định rõ ràng, từ chủ quản nền tảng, người bán hàng đến người livestream (KOL, KOC). Việc xác thực danh tính, kiểm soát nội dung theo thời gian thực, lưu trữ dữ liệu và bảo vệ người tiêu dùng được coi là những nguyên tắc bắt buộc.
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro mà còn tạo cơ sở để TMĐT phát triển bền vững, chuyên nghiệp, qua đó đặt ra yêu cầu mới cho công tác đào tạo nhân lực: hiểu luật, tuân thủ luật và vận dụng luật vào thực tiễn kinh doanh.
Chiến lược phát triển nguồn nhân lực thương mại điện tử giai đoạn 2025–2030
Theo Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026–2030 do Bộ Công Thương phê duyệt, phát triển nguồn nhân lực được xác định là một trong những trụ cột then chốt. Mục tiêu đến năm 2030, khoảng 60% cơ sở giáo dục đại học và đào tạo nghề có chương trình đào tạo liên quan đến TMĐT; đồng thời tổ chức đào tạo kỹ năng cho ít nhất 1 triệu người, bao gồm cán bộ quản lý, chủ doanh nghiệp, người lao động và cá nhân kinh doanh.
Chiến lược này đặc biệt nhấn mạnh việc thu hẹp khoảng cách kỹ năng số giữa các vùng miền, hỗ trợ các nhóm yếu thế như hộ kinh doanh nhỏ lẻ ở nông thôn, miền núi. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bao trùm và bền vững.
Livestream – từ trào lưu đến nghề nghiệp chuyên nghiệp
Trong khuôn khổ hội nghị, nội dung đào tạo kỹ năng thực chiến được dành thời lượng lớn, trong đó nổi bật là chuyên đề về livestream bán hàng. Theo các chuyên gia, livestream hiện nay không còn là hoạt động mang tính tự phát mà đã trở thành một nghề nghiệp thực thụ, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, những rào cản tâm lý như sợ đứng trước ống kính, sợ không có người xem hay thiếu tự tin hoàn toàn có thể vượt qua nếu được đào tạo bài bản. Nhiều câu chuyện thành công từ những người lao động bình thường – nhân viên văn phòng, công nhân – đã minh chứng rằng livestream không đòi hỏi ngoại hình hay xuất phát điểm đặc biệt, mà cần sự kiên trì, hiểu biết kỹ thuật và chiến lược nội dung phù hợp.
Quy trình triển khai một phiên livestream chuyên nghiệp, từ lựa chọn sản phẩm, chuẩn bị không gian, thiết bị đến xây dựng kịch bản, được trình bày một cách hệ thống, giúp học viên có thể áp dụng ngay vào thực tế.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo – “đòn bẩy” cho doanh nghiệp nhỏ
Một điểm nhấn quan trọng khác của hội nghị là việc giới thiệu ứng dụng AI trong TMĐT, đặc biệt là trong chuẩn bị kịch bản livestream và tối ưu vận hành gian hàng. AI được đánh giá là công cụ hỗ trợ đắc lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả.
Thông qua các công cụ AI tạo sinh, doanh nghiệp có thể tự động hóa việc xây dựng nội dung, thiết kế hình ảnh, video quảng cáo, phân tích dữ liệu khách hàng và dự báo xu hướng tiêu dùng. Điều này mở ra cơ hội để những người mới bắt đầu vẫn có thể triển khai kinh doanh trực tuyến một cách bài bản, chuyên nghiệp, giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực lớn.
Từ đào tạo đến hành động: Liên kết nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp
Hội nghị đào tạo do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số phối hợp với Trường Đại học Điện lực tổ chức cho thấy mô hình liên kết hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ sở đào tạo. Thông qua đó, nội dung giảng dạy được cập nhật sát với thực tiễn thị trường và các quy định pháp luật mới, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Trong thời gian tới, các chương trình đào tạo tương tự cần tiếp tục được nhân rộng, đặc biệt hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và thanh niên khởi nghiệp tại địa phương. Chỉ khi nguồn nhân lực được trang bị đầy đủ kỹ năng, hiểu biết pháp luật và tư duy đổi mới, TMĐT Việt Nam mới có thể phát triển bền vững.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “chìa khóa” để thương mại điện tử Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới. Việc chủ động nắm bắt công nghệ mới, đặc biệt là AI, song hành với tuân thủ pháp luật và nâng cao kỹ năng thực chiến sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đứng vững trên thị trường trong nước mà còn tự tin vươn ra quốc tế, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số quốc gia.
