Thụy Điển đang tiến hành cập nhật luật trách nhiệm sản phẩm để triển khai Chỉ thị trách nhiệm sản phẩm mới của EU (PLD), đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật pháp lý mà còn phản ánh sự điều chỉnh sâu sắc của EU trước nền kinh tế số và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chỉ thị này đã có hiệu lực từ cuối năm 2024 và yêu cầu các quốc gia thành viên, trong đó có Thụy Điển, phải chuyển hóa vào luật quốc gia trước ngày 9/12/2026. Tại Thụy Điển, bước đi cụ thể là việc Bộ Tư pháp đề xuất ban hành Luật trách nhiệm sản phẩm mới vào năm 2025, thay thế đạo luật hiện hành từ năm 1992. Dự luật này dự kiến có hiệu lực cùng thời điểm với quy định của EU, tức ngày 9/12/2026, và áp dụng cho các sản phẩm được đưa ra thị trường sau thời điểm này, trong khi các sản phẩm cũ vẫn chịu sự điều chỉnh của luật trước đó

 Điểm cốt lõi của PLD là mở rộng khái niệm “sản phẩm”, bao gồm không chỉ hàng hóa hữu hình mà cả phần mềm, trí tuệ nhân tạo và các dịch vụ số có vai trò cấu thành sản phẩm. Điều này có nghĩa là một lỗi trong phần mềm điều khiển, thuật toán AI hoặc bản cập nhật hệ thống cũng có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý tương tự như lỗi vật lý truyền thống.

Ví dụ, một thiết bị gia dụng thông minh xuất khẩu sang Thụy Điển nếu gặp sự cố do lỗi phần mềm (chẳng hạn hệ thống điều khiển nhiệt gây quá nhiệt), nhà sản xuất không chỉ chịu trách nhiệm về phần cứng mà còn về phần mềm tích hợp. Thậm chí, nếu phần mềm do bên thứ ba cung cấp, các chủ thể trong chuỗi cung ứng như nhà nhập khẩu hoặc nhà phân phối cũng có thể bị liên đới trách nhiệm. Đây là thay đổi lớn so với trước đây, khi trách nhiệm chủ yếu tập trung vào nhà sản xuất trực tiếp.

PLD cũng làm tăng đáng kể rủi ro pháp lý thông qua việc giảm gánh nặng chứng minh cho người tiêu dùng. Trong một số trường hợp, tòa án có thể giả định sản phẩm có lỗi nếu người tiêu dùng chứng minh được thiệt hại và mối liên hệ hợp lý. Đồng thời, phạm vi bồi thường được mở rộng, bao gồm cả thiệt hại phi vật chất hoặc liên quan đến dữ liệu, khiến chi phí kiện tụng và bồi thường tăng lên.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Bắc Âu, rủi ro không chỉ đến từ tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn từ trách nhiệm pháp lý xuyên biên giới. Doanh nghiệp có thể bị kiện ngay tại thị trường EU, kể cả khi chỉ đóng vai trò cung ứng linh kiện hoặc sản xuất theo hợp đồng. Điều này đòi hỏi mức độ kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quản trị rủi ro cao hơn đáng kể.

Để thích ứng, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cấp hệ thống tuân thủ. Trước hết, cần đảm bảo sản phẩm đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn, bao gồm cả phần mềm và cập nhật sau bán hàng. Thứ hai, cần xây dựng cơ chế truy xuất nguồn gốc rõ ràng và hợp đồng chặt chẽ với các đối tác trong chuỗi cung ứng để phân bổ trách nhiệm. Ngoài ra, việc mua bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm và theo dõi sát các thay đổi pháp lý của EU cũng là yếu tố quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.