Ngày 6 tháng 11 năm 2025, tại Hà Nội, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với Trường Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử”. Tại đây, các chuyên gia đã phác họa bức tranh toàn cảnh về sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam, đồng thời chỉ ra những thách thức lớn liên quan đến gian lận, an ninh mạng và yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực cho giai đoạn chuyển đổi số.

Thương mại điện tử trở thành trụ cột của kinh tế số

Theo các báo cáo được trình bày tại hội nghị, TMĐT đang giữ vai trò then chốt trong tiến trình phát triển kinh tế số của Việt Nam. Kinh tế số được xác định là mô hình kinh tế trong đó công nghệ số và dữ liệu số trở thành yếu tố đầu vào quan trọng, môi trường số là không gian hoạt động chính nhằm nâng cao năng suất và tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế.

Trong bức tranh đó, TMĐT được xem là lĩnh vực tiên phong, tạo động lực lan tỏa sang nhiều ngành khác như logistics, thanh toán, truyền thông số và dịch vụ tài chính. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT cao nhất thế giới, với mức tăng trung bình khoảng 25% mỗi năm.

Quy mô thị trường bán lẻ TMĐT năm 2025 được dự báo đạt khoảng 35 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Việt Nam có hơn 61 triệu người mua sắm trực tuyến, mức chi tiêu bình quân đầu người cho TMĐT đạt khoảng 336 USD/năm. Những con số này cho thấy TMĐT đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống tiêu dùng của người dân, từ đô thị đến nông thôn.

Người tiêu dùng thay đổi, mô hình kinh doanh dịch chuyển

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là sự thay đổi sâu sắc trong hành vi người tiêu dùng và mô hình kinh doanh số. Nếu trước đây, việc mua sắm gắn liền với các cửa hàng vật lý, thì nay, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng triệu sản phẩm trong và ngoài nước.

Các chuyên gia cho rằng TMĐT không chỉ thay đổi cách mua bán, mà còn tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị. Những mô hình mới như kinh tế chia sẻ, ứng dụng dựa trên vị trí, gọi xe, giao đồ ăn, chia sẻ chỗ ở đã tận dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, đồng thời mở ra thị trường dịch vụ hoàn toàn mới.

Đặc biệt, xu hướng shoppertainment – mua sắm kết hợp giải trí – đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Livestream bán hàng, video mua sắm tương tác, trò chơi hóa (gamification) thu hút mạnh mẽ người tiêu dùng trẻ, nhất là thế hệ Gen Z. Người mua không còn chỉ quan tâm đến giá, mà chú trọng trải nghiệm, tính giải trí và mức độ tương tác.

Bên cạnh đó, các mô hình như dropshipping, bán hàng qua cộng tác viên, direct-to-consumer (D2C) giúp người bán giảm chi phí trung gian, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng và gia tăng biên lợi nhuận.

Công nghệ và dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh

Hội nghị cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu và công nghệ trong TMĐT. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, dữ liệu hành vi người tiêu dùng, khả năng phân tích và dự báo nhu cầu đã trở thành yếu tố quyết định thành công.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, phân tích dữ liệu lớn đang được doanh nghiệp ứng dụng để cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, tối ưu chiến dịch tiếp thị và quản lý chuỗi cung ứng. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nào chậm chuyển đổi công nghệ sẽ khó giữ được lợi thế trên thị trường số.

Logistics và thanh toán số: Hạ tầng không thể thiếu

Sự phát triển nhanh của TMĐT kéo theo nhu cầu lớn về logistics và thanh toán số. Theo thông tin tại hội nghị, Việt Nam hiện có hơn 728 doanh nghiệp bưu chính được cấp phép, với tốc độ tăng trưởng từ 20–25% mỗi năm. Doanh thu lĩnh vực bưu chính năm 2023 đạt khoảng 58.900 tỷ đồng, trong đó dịch vụ gói, kiện phục vụ TMĐT chiếm khoảng 64%.

Các mô hình giao hàng nhanh trong 1–2 giờ đã trở thành tiêu chuẩn mới, phản ánh kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng đối với dịch vụ TMĐT.

Ở lĩnh vực thanh toán, giao dịch không dùng tiền mặt tăng trưởng mạnh, đặc biệt là thanh toán qua mã QR và mobile banking. Việc triển khai Mobile Money được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận TMĐT và các dịch vụ số mà không cần tài khoản ngân hàng.

Gian lận và lừa đảo gia tăng trên không gian mạng

Bên cạnh những cơ hội lớn, các chuyên gia tại hội nghị cũng cảnh báo về mặt trái của sự phát triển TMĐT. Các hành vi vi phạm phổ biến gồm quảng cáo sai sự thật, cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Nhóm hàng hóa có giá trị cao như đồ công nghệ, mỹ phẩm, thời trang thường xuyên bị làm giả nhãn hiệu, vi phạm kiểu dáng công nghiệp, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Đáng lo ngại hơn là các thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên môi trường số ngày càng tinh vi. Các đối tượng giả mạo cơ quan chức năng, giả danh nhân viên sàn TMĐT, tạo đơn hàng ảo, tráo hàng khi giao COD hoặc lợi dụng các mô hình đầu tư núp bóng công nghệ như “robot AI”, “hoàn tiền”, “kinh doanh 4.0” để lừa đảo người dân.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số khuyến cáo người tiêu dùng và doanh nghiệp chỉ giao dịch qua các kênh chính thức, không cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân và cần xác minh kỹ trước khi chuyển tiền.

Người trẻ trước cơ hội và trách nhiệm mới

Một nội dung đáng chú ý tại hội nghị là vai trò của thế hệ trẻ trong nền kinh tế số. Theo các chuyên gia từ Trường Đại học Kinh tế quốc dân, TMĐT đã mở ra cơ hội khởi nghiệp với chi phí thấp, giảm rào cản về vốn và địa lý cho người trẻ.

Người trẻ có thể tạo thu nhập thông qua tiếp thị liên kết, sáng tạo nội dung, cung cấp dịch vụ số hoặc tham gia các khâu khác trong chuỗi giá trị TMĐT như thiết kế, marketing, logistics, chăm sóc khách hàng.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng người trẻ không chỉ là người tham gia thị trường, mà cần trở thành lực lượng sáng tạo, định hình tương lai kinh tế số. Điều này đòi hỏi thế hệ trẻ phải không ngừng cập nhật kiến thức công nghệ, nâng cao kỹ năng phân tích dữ liệu, đồng thời tuân thủ pháp luật và chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh số.

Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử” được đánh giá là hoạt động thiết thực, góp phần nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng cho các chủ thể tham gia TMĐT.

Sự phối hợp giữa Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số với Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho thấy vai trò quan trọng của liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ sở đào tạo trong việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo các chuyên gia, đầu tư cho con người – từ đào tạo kỹ năng, nâng cao hiểu biết pháp luật đến ứng dụng công nghệ – chính là yếu tố then chốt để TMĐT Việt Nam phát triển an toàn, minh bạch và bền vững trong giai đoạn tới.