Kể từ ngày 7 tháng 10 năm 2023, Israel đã nhanh chóng thay thế lực lượng lao động Palestine bằng lao động nước ngoài. Hiện đã có 250.000 lao động nước ngoài ở Israel, và con số này dự kiến ​​sẽ tăng lên 330.000. Nhiều thách thức tiềm ẩn đằng sau những con số này, trong đó thách thức lớn nhất là vấn đề nhà ở mà các chủ sử dụng lao động có nghĩa vụ phải cung cấp cho người lao động nước ngoài của họ.

Luật pháp quy định cụ thể về nhà ở phù hợp, một số công ty đang thuê toàn bộ các tòa nhà và cải tạo chúng thành nhà ở. Tuy vậy, bằng chứng về tình trạng quá tải và điều kiện sống tồi tệ ngày càng gia tăng khiến cho các giải pháp của chính phủ hầu hết chỉ nằm trên giấy tờ. Ông Yoki Moshonov, Giám đốc điều hành của Ovedly-một công ty cung cấp dịch vụ cho người lao động nước ngoài tại Israel, cho biết “giống như người Israel đi định cư vậy. Ở Israel, họ nhận được mức lương cao gấp năm hoặc sáu lần so với mức lương trung bình ở quê hương người lao động. Họ đến Israel chỉ với một mục đích duy nhất là kiếm tiền cho gia đình. Họ gửi 80% tiền lương về cho gia đình, không gây rắc rối và được coi là những người lao động xuất sắc. Các nhà tuyển dụng thông tin về việc họ không nghỉ ốm, không hút thuốc, luôn đến làm việc đúng giờ và chúng tôi chưa bao giờ tưởng tượng họ lại làm việc tốt đến thế”.

Số lượng lao động nước ngoài tại Israel cao nhất từ ​​trước đến nay, theo số liệu của Cơ quan Dân số và Nhập cư Israel, hiện Israel có 250.000 lao động nước ngoài hợp pháp và bất hợp pháp. Đây là con số cao nhất từ ​​trước đến nay và dự kiến con số này ​​sẽ còn tăng lên trong thời gian tới. Sau ngày 7 tháng 10 năm 2023, Israel quyết định đóng cửa các cửa khẩu biên giới ở các khu vực Judea và Samaria với Chính quyền Palestine, đồng thời cấm người lao động Palestine nhập cảnh vào Israel. Ước tính trước chiến tranh, có khoảng 150.000 người lao động Palestine thường xuyên nhập cảnh vào Israel để làm việc, trong đó 92.000 người làm việc hợp pháp và phần lớn trong số họ làm việc trong ngành xây dựng. Hiện chỉ còn khoảng 20.000 người lao động Palestine làm việc tại Israel, chủ yếu trong các doanh nghiệp và cộng đồng thiết yếu nằm ngoài khu vực Đường Xanh. Tình hình đòi hỏi phải có hành động để lấp đầy khoảng trống thiếu hụt nguồn nhân lực lao động. Israel bắt đầu nhập khẩu một lượng lớn lao động nước ngoài chưa từng có tiền lệ, ban đầu thông qua các thỏa thuận song phương cấp chính phủ (thỏa thuận giữa Israel và các quốc gia khác về việc nhập khẩu lao động sang làm việc tại Israel), và sau đó cũng thông qua "nhập khẩu tư nhân" trực tiếp từ nước ngoài thông qua các công ty được ủy quyền.

Vào tháng 5 năm 2024, chính phủ Israel lần đầu tiên thiết lập mức trần mới cho lao động nước ngoài trong nền kinh tế Israel, bằng khoảng 3,3% dân số Israel. Hiện tại, con số này tương đương với hơn 330.000 lao động nước ngoài. Cần lưu ý rằng thời gian lưu trú của mỗi lao động nước ngoài tại Israel kéo dài 5 năm và 3 tháng và nhiều người trong số họ chỉ mới đến IaaeWL trong hai năm qua. Thêm vào đó là hạn ngạch còn lại chưa sử dụng và kế hoạch nhập khẩu thêm 50.000 lao động nước ngoài đối với lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ do Bộ trưởng Kinh tế và Công nghiệp Nir Barkat quản lý. Số liệu từ Cơ quan Quản lý Dân số và Nhập cư cho thấy 26,5% tổng số lao động nước ngoài hợp pháp và bất hợp pháp hiện tại đến từ Thái Lan; 21,7% từ Ấn Độ; 11,8% từ Trung Quốc; 11,2% từ Sri Lanka; 9,5% từ Philippines; 8,9% từ Uzbekistan; 4,4% từ Moldova và 1,7% từ Nepal. Những năm gần đây, Israel nhập khẩu lao động từ Việt Nam khoảng trên dưới 100 người/năm, chủ yếu theo hình thức tu nghiệp sinh sang học tập trong lĩnh vực nông nghiệp và đồng thời kết hợp lao động làm việc ngắn hạn trong ngành này với thời gian 11 tháng tại Israel; đối với lĩnh vực xây dựng và một vài lĩnh vực khác, chủ yếu các chủ doanh nghiệp Israel tuyển dụng công nhân lao động Việt Nam thông qua “nhập khẩu tư nhân” bảo lãnh với số lượng tương tự trên dưới 100 người/năm, nhưng số lượng chưa thực sự ổn định, để làm việc trong các dự án xây dựng nhà ở theo hình thức thầu phụ hoặc các công trình nhỏ khác do doanh nghiệp tư nhân ở Israel thực hiện. Cho đến nay, Việt Nam và Israel chưa ký kết Hiệp định hợp tác lao động và hai bên vẫn đang trong quá trình đàm phán Hiệp định này. Theo mọi dấu hiệu, chính phủ Israel hiện tại chưa có kế hoạch đưa công nhân Palestine trở lại Israel, chắc chắn không phải với số lượng như trước đây và dự định chủ yếu dựa vào lao động nước ngoài đến từ các quốc gia khác.

Tuy nhiên, trái ngược với công nhân Palestine (nhiều người trong số họ trở về nhà sau mỗi ngày làm việc), lao động nước ngoài đến làm việc tại Israel cần lưu trú dài hạn và cần những dịch vụ tương tự như bất kỳ những người dân khác đang sinh sống ở quốc gia này như nhà ở phù hợp, dịch vụ y tế và phúc lợi… Vì chính phủ đưa những người lao động nước ngoài này đến Israel nên chính phủ cũng có trách nhiệm về điều kiện sống của họ, trước hết là nhà ở đáp ứng điều kiện nhu cầu tối thiểu. Tình hình hiện tại, bao gồm cả cuộc khủng hoảng nhà ở nghiêm trọng ở Israel, đang tạo ra một cái bẫy. Làm thế nào Israel có thể tìm ra giải pháp về bất động sản và cung cấp dịch vụ cho tất cả 330.000 công nhân dự kiến ​​sẽ đến làm việc trong thời gian tới là một vấn đề còn nan giải.

Tình hình thực tế khá khó khăn, khi có nhiều trường hợp của người lao động phát sinh 15 người ngủ trên hai giường. Các quy định về lao động nước ngoài nêu rõ những gì cấu thành nên nhà ở phù hợp cho một lao động nước ngoài, cụ thể tối thiểu như: khu vực ngủ ít nhất bốn mét vuông cho mỗi người, chăn ga gối đệm, tủ quần áo riêng hoặc ngăn riêng trong tủ quần áo có khóa, hệ thống sưởi và thông gió bằng điện, dụng cụ nhà bếp và bát đĩa, tủ lạnh, phòng tắm và vòi sen, nước, điện, dụng cụ giặt là và bình chữa cháy. Mỗi chủ sử dụng lao động đều có nghĩa vụ pháp lý cung cấp chỗ ở như vậy cho mọi người lao động nước ngoài trong suốt thời gian làm việc và bảy ngày sau khi chấm dứt hợp đồng lao động.

Tuy nhiên, trên thực tế, những yêu cầu này không phải lúc nào cũng được tuân thủ. Theo ông Shimon Zigzag, Trưởng phòng Điều tra và Tình báo thuộc Cơ quan Quản lý Dân số và Di trú, cho biết "trong các cuộc kiểm tra, cơ quan này phát hiện vi phạm ở mọi ngành nghề. Thậm chí, có những trường hợp cực đoan, ví dụ như người lao động được bố trí ở trong kho lạnh, nhà ở tại bãi rác, người lao động phải đốt lửa trong nhà để sưởi ấm vì không có điện hoặc gas và người lao động sống trái phép tại công trường xây dựng hoặc trong khuôn viên doanh nghiệp". Trong những năm qua, tình hình chưa được cải thiện nhiều. Hầu hết các chủ doanh nghiệp đều tuân thủ quy định, tuy nhiên những người không tuân thủ lại không nhận ra rằng, nhà ở, nhất là đối với người lao động, là một vấn đề rất nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, chủ doanh nghiệp chỉ quan tâm đến việc ngăn ngừa khả năng phá sản sắp xảy ra của doanh nghiệp và xử lý các khoản công nợ. Điều cuối cùng họ quan tâm là giải quyết một vài vấn đề nhỏ như tay nắm cửa bị hỏng hoặc một nhà vệ sinh bị trục trặc. Những điều này dần dần tích tụ và trở nên không thể chịu đựng được.

Bản thân người lao động nước ngoài cũng mô tả điều kiện làm việc khắc nghiệt. Một công nhân nước ngoài đến từ Ấn Độ cho biết, trải nghiệm của họ ở Israel rất khác so với những gì mong đợi. Thường có một khoảng cách rất lớn giữa những gì được hứa hẹn và điều kiện thực tế. Những lời hứa về việc làm và nhà ở đã không được thực hiện chuẩn chỉnh. Phòng tắm trong chỗ ở hiện tại của họ thậm chí còn không có cửa. Xe tải nặng chở đất đến gần đó và bụi bay vào khu vực nấu ăn-nơi thậm chí không có vòi nước. Bốn người đang sống trong một căn phòng giống như hành lang, rất thiếu không khí thông gió. Người lao động không yêu cầu nhà ở sang trọng, việc cải thiện điều kiện sống tối thiểu trong các tòa nhà hiện có cũng không tốn nhiều chi phí, nhưng chưa được giải quyết ổn thỏa. Một công nhân khác cung cấp thêm thông tin, họ phải ngủ trên hai chiếc giường đôi đặt trong một căn phòng nhỏ. Có 12-15 người ở trong một căn hộ, chỉ có hai phòng tắm. Vấn đề chính là việc thay đổi chỗ ở thường xuyên, vì công việc không liên tục tại một địa điểm. Chủ sử dụng lao động yêu cầu công nhân đổi phòng mỗi tuần. Thật khó để người lao động chịu đựng điều này hết lần này đến lần khác và họ không nhận được câu trả lời rõ ràng nào từ người chủ khi có phát sinh phàn nàn. Bất cứ ai phàn nàn về bất cứ điều gì đều hoặc bị mất việc hoặc phòng ở của họ bị thay đổi thường xuyên.

Phản hồi về khó khăn trong việc giải quyết những vấn đề này với các phương tiện hiện có, ông Shimon Zigzag cũng thông tin thêm, tốc độ người lao động nước ngoài đến Israel làm việc tăng nhanh chưa từng có, tất cả đều diễn ra trên cơ sở số lượng vị trí biên chế nhân sự quản lý không đổi trong Cục Quản lý Lao động Nước ngoài và trước đó là trong Cục Thi hành án. Số lượng này không tăng theo tỷ lệ thuận với sự gia tăng số lượng người lao động nước ngoài, mặc dù đã có quyết định của chính phủ về việc cung cấp thêm các vị trí biên chế quản lý. Cơ quan quản lý đã thảo luận về việc tăng số lượng vị trí biên chế trong hơn hai năm qua. Cho đến nay, con số biên chế quản lý vẫn ở mức như cũ là 160 hoặc 170 vị trí. Nếu có nhiều người quản lý làm việc ở Cơ quan chức năng, có thể nhiều vấn đề phát sinh đã được giải quyết kịp thời hơn.

Trong khi đó, ông Yonatan Primo, Giám đốc điều hành của một công ty tư nhân về cung ứng nguồn nhân lực lao động nước ngoài, cho rằng tình hình không đến nỗi quá tệ. Nói một cách tương đối, Israel là một quốc gia khá tốt cho người lao động nước ngoài. Luật pháp sở tại đã làm tốt việc xác định nghĩa vụ cung cấp nhà ở phù hợp cho người lao động. Công ty này đã từng gặp những người lao động nước ngoài nói rằng nhà của họ ở nước xuất xứ không tốt bằng căn hộ mà họ được cấp ở Israel. Thị trường lao động ngày càng lớn và phức tạp hơn nên các công ty tư nhân đang nỗ lực hết sức để giải quyết vấn đề nhà ở nhằm giữ chân người lao động ở Israel. Giải thích về cách thức hoạt động của mình, theo ông Yonatan Primo, chủ doanh nghiệp lập bảng biểu về nơi họ cần lao động nước ngoài và số lượng cần thiết ở mỗi chi nhánh. Công ty cung ứng lao động nước ngoài nhận được bảng đó và bắt đầu tìm kiếm nhà ở cho những người lao động này theo bảng đó, để nhà ở sẵn sàng cho họ ngay cả trước khi họ đến Israel. Do biết trước người lao động đến từ quốc gia nào, công ty cung ứng lao động sẽ cố gắng hết sức để người lao động có cùng quốc tịch được làm việc cùng một nơi và ở cũng trong từng căn hộ. Điều quan trọng là người lao động phải có chung văn hóa và làm cùng một loại công việc. Luật pháp sở tại không yêu cầu điều này, nhưng thời gian qua, các công ty cung ứng lao động nhận thấy điều đó rất quan trọng. Khi người lao động không nói cùng một ngôn ngữ, đồng nghiệp cùng phòng sẽ hiểu lầm nhau. Nếu họ không làm việc cùng một nơi, sự khác biệt về tiền lương có thể tạo ra mâu thuẫn.

Bà Nathalie Weinstein, Giám đốc điều hành của công ty nhân sự LDM Global Hire, chuyên tuyển dụng lao động nước ngoài trong lĩnh vực xây dựng và cải tạo, phản ảnh, mỗi người lao động là một thế giới hoàn chỉnh. Ngay khi đến Israel, họ cần vài ngày để làm quen với môi trường, con người, đồ ăn và văn hóa. Bất cứ ai khi đến một đất nước xa lạ cũng không hề dễ dàng ở thời gian đầu. Về vấn đề nhà cửa, nơi ở được lựa chọn dựa trên một tiêu chí chính là nơi người lao động sẽ làm việc. Công ty tuyển  dụng thường cố gắng bố trí chỗ ở cho người lao động càng gần nơi làm việc càng tốt để thuận tiện cho các hoạt động. Khoảng cách đến nơi làm việc thực sự rất quan trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ, một số nhà hàng mở cửa đến 3 giờ sáng. Người lao động làm việc cả cuối tuần khi không có phương tiện giao thông công cộng. Chỗ ở phải cách nơi làm việc tối đa 15 hoặc 20 phút đi xe đạp, hoặc ít nhất là ở khu vực có phương tiện giao thông công cộng thuận tiện.

Theo ông Eliran Aharonov, Giám đốc điều hành của Living, công ty cung cấp giải pháp nhà ở cho người lao động nước ngoài, các cơ sở do công ty điều hành thường là ký túc xá hoặc các tòa nhà dân cư được chuyển đổi thành nhà ở cho người lao động nước ngoài. Một khu đất duy nhất với nhiều căn hộ liền kề cung cấp giải pháp nhà ở tập trung. Trong nhiều trường hợp, các công ty lớn vạch ra nhu cầu của họ trước như: sẽ có bao nhiêu công nhân, căn hộ sẽ trông như thế nào, mỗi căn hộ nên có những gì và cần những dịch vụ gì cho khu tổ hợp nhà ở. Công ty sẽ điều chỉnh giải pháp cho phù hợp với những nhu cầu này trong khi vẫn tuân thủ các tiêu chuẩn đặt ra. Công ty cũng có nhiều lựa chọn về nhà ở, ví dụ, có một tòa nhà mà công ty đang thuê ở khu vực thành phố Petah Tikva với gần 200 công nhân lao động nước ngoài được cải tạo từ một viện dưỡng lão ban đầu. Đặc điểm của các phòng ở và cấu trúc tổng thể phù hợp với nhu cầu, có nhà bếp trung tâm, phòng ăn, chứng nhận phòng cháy chữa cháy, lối thoát hiểm… Việc tìm kiếm những tòa nhà như vậy thực sự là một thách thức. Trong những trường hợp khác, công ty bố trí chỗ ở cho công nhân trong các căn hộ thông thường. Doanh nghiệp có nhiều nhân viên phụ trách đang tìm kiếm căn hộ thông qua cả các đại lý bất động sản và các nền tảng tìm kiếm như Yad2.

Công nhân lao động nước ngoài đang làm việc trong ngành nông nghiệp ở Israel

Trong nhiều năm qua, lĩnh vực này rất phân tán, việc tìm kiếm công nhân, căn hộ, dịch vụ và nhà cung cấp…., tất cả đều được thực hiện qua điện thoại, các nhóm WhatsApp, bảng tin và cơ sở dữ liệu và cần rất nhiều thời gian và nguồn lực. Thị trường ở Israel trong lĩnh vực này đang trở nên lớn hơn và phức tạp hơn, những phương pháp nêu trên không còn hiệu quả nữa. Thực tế yêu cầu đòi hỏi cần phải có cơ sở hạ tầng ổn định để kết nối người lao động, người sử dụng lao động, công ty nhân sự, căn hộ và các dịch vụ mà họ cần. Hiện nay có những dự án tư nhân như vậy, chẳng hạn như cổng thông tin Baclick, tập trung tất cả các dịch vụ cần thiết ở một nơi.

Về các giải pháp đang được chính phủ thúc đẩy và thực trạng hiện nay, trong khi các nỗ lực đang được thực hiện trên thực địa để cung cấp các giải pháp tư nhân, dường như chính phủ Israel đang trì hoãn việc tạo ra cơ sở hạ tầng pháp lý và vật chất. Đã từng có rất nhiều ý tưởng và kế hoạch thực thi nhưng cho đến nay chưa có giải pháp lớn nào thực sự được hiện thực hóa một cách hiệu quả. Trước số lượng lớn lao động nước ngoài đã nhập cảnh trong thời gian qua và dự kiến ​​sẽ còn tăng thêm nhiều hơn nữa trong thời gian tới, một ủy ban đặc biệt gồm các giám đốc điều hành về vấn đề lao động nước ngoài tại Israel đã được thành lập vào tháng 5 năm 2024. Tuy nhiên, ủy ban này không giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động nước ngoài, mà chỉ thiết lập hạn ngạch, quy định các lĩnh vực mà người lao động nước ngoài có thể được tuyển dụng… Ở góc độ chính phủ Israel, việc cung cấp nhà ở cho người lao động nước ngoài là trách nhiệm của người sử dụng lao động. Trong khi đó, Bộ Xây dựng và Nhà ở Israel đang chuẩn bị phương án bố trí nhà ở cho người lao động nước ngoài trong các tòa nhà hiện có, đặc biệt là nhà cho thuê. Cơ quan Quản lý Đất đai Israel cũng đang lên kế hoạch khảo sát để xác định các địa điểm thích hợp cho nhà ở tạm thời cho người lao động nước ngoài đến làm việc. Cơ quan Quản lý Quy hoạch cũng đang chuẩn bị một cơ chế quy hoạch nhằm cung cấp giải pháp tạm thời cho nhu cầu nhà ở của người lao động nước ngoài trong tương lai. Tuy nhiên, hiện tại, đây chỉ là những ý tưởng trên giấy tờ.

Quốc hội Israel đã từng thảo luận về một sáng kiến ​​do Thứ trưởng phụ trách Bộ Kinh tế và Công nghiệp-ông Moti Gamish đề xuất, đó là xây dựng các khu phức hợp nhà ở quy mô lớn dành cho lao động nước ngoài, có thể chứa hàng nghìn người. Ông Gamish cũng đề xuất một chương trình thí điểm xây dựng một khu phức hợp như vậy dành cho 5.000 lao động nước ngoài tại Khu công nghiệp Ne'ot Hovav. Tuy nhiên, kể từ cuộc bàn luận cuối cùng về vấn đề này vào tháng 4 năm 2026, đến nay vẫn chưa có tiến triển đáng kể nào. Với việc bầu cử đang đến gần, dường như việc ban hành luật về vấn đề này sẽ phải chờ đến nhiệm kỳ Quốc hội tiếp theo. Ông Aharonov, một trong những người đề xuất ý tưởng này, nhấn mạnh rằng sẽ không có lựa chọn nào khác ngoài việc xây dựng các khu phức hợp nhà ở quy mô lớn dành cho lao động nước ngoài. Khi số lượng lao động nước ngoài ở Israel tăng lên, họ cần được cung cấp các giải pháp nhà ở có tổ chức và được xác định rõ ràng. Chính phủ sẽ phải đóng vai trò trong việc thúc đẩy và xây dựng các khu phức hợp như vậy. Mặc dù vậy, bất chấp tất cả các ý tưởng, việc ban hành luật trong lĩnh vực này còn rất xa vời. Ngay cả khi một đạo luật được thông qua, nó cũng chỉ có thể được thực thi trong vòng ba hoặc bốn năm tiếp theo. Đến lúc đó, thị trường sẽ tràn ngập lao động nước ngoài, và hiện tại, chưa có giải pháp khả thi từ bất kỳ cơ quan chính phủ nào liên quan đến vấn đề này. Chính phủ đã ban hành luật và quy định để bù đắp sự thiếu hụt nhân lực nhưng chưa có giải pháp nhà ở phù hợp được đưa ra. Chính phủ đã không đầu tư nguồn lực vào giải pháp trong thời gian trước đây và vẫn đang tiếp tục làm như vậy cho đến ngày nay.

Một biện pháp mà chính phủ đã phê duyệt, nằm trong khuôn khổ Kế hoạch Tổng thể Quốc gia số 35, quy định các nguyên tắc xây dựng, phát triển và bảo tồn ở Israel, là việc điều chỉnh nhà ở cho lao động nước ngoài trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo Điều khoản sửa đổi 5A của Kế hoạch Tổng thể, nhà ở cho lao động nước ngoài trong lĩnh vực này "phải là một phần của cộng đồng và cấu trúc xã hội." Điều khoản sửa đổi này được thiết kế để đẩy nhanh việc xây dựng các khu phức hợp như vậy cho lao động nước ngoài, nhưng cho đến nay mới chỉ áp dụng trong lĩnh vực nông nghiệp. Về các dịch vụ đi kèm cho người lao động nước ngoài, mỗi người lao động đến Israel đều được hưởng bảo hiểm y tế trong trường hợp cần chữa bệnh. Tuy vậy, Bộ Y tế Israel cho biết không cần có sự chuẩn bị đặc biệt nào trong hệ thống y tế để tiếp nhận lượng lớn người lao động nước ngoài được nhà nước cho phép nhập cảnh. Theo thông tin mà Bộ Y tế Israel có được, hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy việc sử dụng lao động nước ngoài ở Israel đang tạo ra gánh nặng đặc biệt cho hệ thống y tế và phúc lợi ở nước này. Cần lưu ý rằng hiện đã có hàng trăm nghìn người lao động nước ngoài ở Israel. Theo luật, người sử dụng lao động nước ngoài có nghĩa vụ thu xếp bảo hiểm y tế cho người lao động trong suốt thời gian làm việc trước khi người lao động được chấp thuận nhập cảnh vào Israel.