Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử (TMĐT) ngày càng giữ vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế và đổi mới mô hình kinh doanh. Không chỉ là lĩnh vực của doanh nghiệp, TMĐT đang trở thành không gian khởi nghiệp giàu tiềm năng cho thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên – lực lượng sớm tiếp cận công nghệ và có khả năng thích ứng nhanh với môi trường số.

Ngày 02/12/2025, tại Hải Phòng, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng tổ chức Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử”. Sự kiện thu hút sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, Ban Giám hiệu nhà trường, đội ngũ giảng viên cùng hơn 1.500 sinh viên đến từ nhiều chuyên ngành.

Không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng, chương trình hướng tới mục tiêu giúp sinh viên hiểu đúng, làm đúng và làm bền vững trong môi trường TMĐT – lĩnh vực đang phát triển nhanh nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Thương mại điện tử – động lực của kinh tế số

Tại hội nghị, các chuyên gia phác họa bức tranh toàn cảnh về kinh tế số Việt Nam trong bối cảnh khu vực và thế giới. Theo các báo cáo gần đây, kinh tế số Đông Nam Á tiếp tục tăng trưởng hai chữ số mỗi năm, với tổng giá trị giao dịch hàng trăm tỷ USD. Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường năng động, đặc biệt ở các lĩnh vực TMĐT, dịch vụ số và nội dung số.

Hiện nay, khoảng 75% dân số Việt Nam sử dụng mạng xã hội, tạo ra một thị trường tiêu dùng trực tuyến quy mô lớn. Hành vi mua sắm cũng đang thay đổi rõ rệt khi người tiêu dùng, nhất là giới trẻ, có xu hướng tiếp cận sản phẩm thông qua nội dung video, livestream và các nền tảng số thay vì các kênh truyền thống.

Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam (EBI) cho thấy TMĐT đang lan tỏa mạnh mẽ tới khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể và các nhóm khởi nghiệp. Trong bối cảnh đó, sinh viên được nhìn nhận là lực lượng tiềm năng, có khả năng trở thành những “người chơi mới” nếu được trang bị kiến thức và kỹ năng phù hợp.

Hạ tầng logistics và thanh toán tạo đà cho TMĐT

Một yếu tố quan trọng được nhấn mạnh tại hội nghị là sự phát triển đồng bộ của hạ tầng phục vụ TMĐT. Lĩnh vực bưu chính – chuyển phát những năm gần đây ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao, với hàng tỷ bưu gửi mỗi năm, trong đó các đơn hàng TMĐT chiếm tỷ trọng lớn.

Hệ thống doanh nghiệp logistics ngày càng đa dạng, từ doanh nghiệp trong nước đến các đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài, góp phần rút ngắn thời gian giao nhận và mở rộng phạm vi phục vụ. Song song với đó, thanh toán không dùng tiền mặt, ví điện tử và Mobile Money tiếp tục được mở rộng, giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ tài chính trên môi trường số.

Theo các chuyên gia, đây chính là nền tảng quan trọng để TMĐT phát triển bền vững, đồng thời tạo điều kiện cho người trẻ tham gia kinh doanh trực tuyến với chi phí thấp hơn so với các mô hình truyền thống.

Shoppertainment và xu hướng bán hàng qua nội dung

Đi sâu vào kỹ năng thực hành, hội nghị tập trung phân tích xu hướng Shoppertainment – mô hình mua sắm kết hợp giải trí đang phát triển nhanh trên các nền tảng số. Người tiêu dùng hiện nay không chỉ tìm kiếm sản phẩm, mà còn muốn được trải nghiệm, tương tác và giải trí trước khi đưa ra quyết định mua hàng.

Trong xu hướng này, các nền tảng tích hợp mua sắm trực tiếp trong nội dung video và livestream được đánh giá là có lợi thế rõ rệt. Việc rút ngắn hành trình từ “xem” đến “mua” giúp gia tăng khả năng chuyển đổi, đồng thời mở ra cơ hội cho những người bán mới, trong đó có sinh viên.

Các chuyên gia đã hướng dẫn sinh viên cách khởi tạo kênh bán hàng một cách bài bản, từ việc chuẩn bị tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh, xây dựng hồ sơ kênh rõ ràng, đến lựa chọn sản phẩm phù hợp để thử nghiệm thị trường. Việc bắt đầu với quy mô nhỏ, số lượng sản phẩm hạn chế và chi phí thấp được khuyến nghị nhằm giảm rủi ro trong giai đoạn đầu.

Kỹ năng xây dựng nội dung video ngắn

Nội dung được xem là yếu tố cốt lõi quyết định hiệu quả kinh doanh trên các nền tảng số. Tại hội nghị, sinh viên được giới thiệu các nguyên tắc xây dựng video ngắn phục vụ bán hàng, trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò của những giây đầu tiên trong việc thu hút sự chú ý của người xem.

Từ việc xác định nhu cầu và “điểm đau” của khách hàng, xây dựng kịch bản ngắn gọn, minh họa bằng trải nghiệm thực tế, cho tới lời kêu gọi hành động rõ ràng, mỗi bước đều được phân tích cụ thể. Sinh viên cũng được khuyến khích duy trì tần suất đăng tải ổn định, kết hợp nhiều dạng nội dung như đánh giá sản phẩm, hướng dẫn sử dụng hoặc các tình huống gắn với đời sống học đường.

Theo các chuyên gia, việc kiên trì sản xuất nội dung chất lượng, trung thực và phù hợp với đối tượng khách hàng sẽ giúp kênh bán hàng từng bước xây dựng được uy tín và tệp người theo dõi bền vững.

Tiếp thị liên kết – hướng đi phù hợp với sinh viên

Trong bối cảnh nguồn vốn hạn chế, mô hình tiếp thị liên kết (affiliate marketing) được giới thiệu như một lựa chọn phù hợp cho sinh viên mới bắt đầu. Thông qua việc quảng bá sản phẩm của các nhà bán hàng uy tín, sinh viên có thể tạo thu nhập từ hoa hồng mà không cần đầu tư vào kho hàng hay khâu vận hành.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng hoạt động tiếp thị trên môi trường số cần gắn với trách nhiệm và tính minh bạch. Việc cung cấp thông tin chính xác, không quảng cáo sai sự thật và tuân thủ quy định của nền tảng là yếu tố quan trọng để mô hình này phát triển lâu dài.

Nhận diện rủi ro và yêu cầu tuân thủ pháp luật

Song song với cơ hội, TMĐT cũng đặt ra nhiều thách thức về quản lý và an toàn. Tại hội nghị, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã cảnh báo về các hành vi vi phạm phổ biến như kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo website, lừa đảo qua mạng xã hội hay chiếm đoạt thông tin cá nhân.

Đặc biệt, trong bối cảnh dự thảo Luật Thương mại điện tử mới dự kiến sẽ tăng cường quản lý hoạt động livestream và tiếp thị liên kết, sinh viên được khuyến nghị chủ động cập nhật quy định pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và minh bạch thông tin ngay từ khi bắt đầu kinh doanh.

Đặt nền móng cho thế hệ khởi nghiệp số

Kết thúc chương trình, đại diện Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng đánh giá cao ý nghĩa thiết thực của hội nghị trong việc kết nối kiến thức lý thuyết với thực tiễn thị trường. Theo đó, sinh viên không chỉ được tiếp cận xu hướng TMĐT hiện đại mà còn hình thành tư duy kinh doanh số có trách nhiệm.

Thông điệp xuyên suốt được gửi tới sinh viên là: bắt đầu từ quy mô nhỏ, hành động nhanh, đo lường liên tục và tuân thủ pháp luật. Với sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước và cơ sở đào tạo, sinh viên Hải Phòng được kỳ vọng sẽ trở thành lực lượng tích cực, góp phần xây dựng hệ sinh thái TMĐT minh bạch, văn minh và bền vững trong thời gian tới.