Theo tin từ Đan Mạch và Thụy Điển, các quy định kiểm soát PFAS trong hàng tiêu dùng, đặc biệt là dệt may, da giày, vật liệu chống thấm và sản phẩm có tính năng chống nước, chống dầu, chống bẩn, đang được siết chặt nhanh chóng. Đây là xu hướng quản lý hóa chất chung của châu Âu, trong đó Đan Mạch, Thụy Điển là những nước thúc đẩy mạnh việc hạn chế PFAS theo hướng quản lý cả nhóm chất thay vì chỉ xử lý từng chất riêng lẻ.
PFAS là vấn đề tuân thủ bắt buộc trong xuất khẩu sang EU
PFAS là nhóm hóa chất tổng hợp được sử dụng rộng rãi do có khả năng chống nước, chống dầu, chống bẩn, chịu nhiệt và bền trong môi trường. Trong ngành dệt may và da giày, PFAS có thể xuất hiện trong vải chống thấm, áo khoác ngoài trời, quần áo mưa, giày dép, túi xách, vải phủ, da tổng hợp, hóa chất hoàn tất bề mặt và các dung dịch hoặc bình xịt chống thấm. Cơ quan Hóa chất Thụy Điển cho biết PFAS thường được sử dụng trong xử lý hàng dệt, da, giấy bao bì và nhiều nhóm sản phẩm khác nhờ tính năng đẩy nước, dầu và bụi bẩn.
Tuy nhiên, đặc tính bền vững của PFAS cũng là lý do khiến nhóm chất này bị quản lý ngày càng nghiêm ngặt. Ủy ban châu Âu đánh giá PFAS có khả năng tồn lưu lâu dài trong môi trường, phát tán qua nước, đất, không khí, thực phẩm và chất thải, đồng thời đặt ra rủi ro dài hạn đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.
EU đã có quy định chung và đang tiến tới hạn chế rộng hơn
Ở cấp EU, một số PFAS nguy hại đã bị cấm hoặc hạn chế theo các quy định hiện hành. EU đã áp dụng các hạn chế đối với PFOS, PFOA, PFHxS, một số PFCA chuỗi dài và trong năm 2024 đã ban hành hạn chế đối với PFHxA và các chất liên quan trong một số nhóm sản phẩm tiêu dùng, bao gồm hàng dệt may tiêu dùng, bao bì thực phẩm, hỗn hợp tiêu dùng, mỹ phẩm và một số ứng dụng bọt chữa cháy.
Theo Quy định của Ủy ban châu Âu số 2024/2462, từ ngày 10/10/2026, PFHxA, muối của PFHxA và các chất liên quan sẽ bị hạn chế trong hàng dệt, da, lông thú, da thuộc dùng cho quần áo và phụ kiện dành cho công chúng, giày dép dành cho công chúng, một số vật liệu giấy, bìa tiếp xúc thực phẩm, hỗn hợp tiêu dùng và mỹ phẩm. Mức giới hạn được quy định ở ngưỡng 25 ppb đối với tổng PFHxA và muối của PFHxA, và 1.000 ppb đối với tổng các chất liên quan đến PFHxA.
Song song với đó, đề xuất hạn chế PFAS trên diện rộng trong EU đang tiếp tục được Cơ quan Hóa chất châu Âu, ECHA, đánh giá. Đề xuất này do năm cơ quan của Đan Mạch, Đức, Hà Lan, Na Uy và Thụy Điển đệ trình, với định hướng kiểm soát PFAS như một nhóm chất, chỉ cho phép sử dụng trong những trường hợp thực sự cần thiết cho sức khỏe, an toàn hoặc chức năng xã hội quan trọng khi chưa có giải pháp thay thế phù hợp.
Đan Mạch đã cấm nhập khẩu mới, nhưng còn thời hạn xử lý hàng tồn đến ngày 1/1/2027
Tại Đan Mạch, lệnh cấm nhập khẩu và bán cho người tiêu dùng các sản phẩm quần áo, giày dép và một số chất chống thấm dùng cho quần áo, giày dép có chứa PFAS được áp dụng từ ngày 1/7/2026. Quy định này áp dụng đối với sản phẩm tiêu dùng có hàm lượng fluor tổng số từ 50 mg F/kg trở lên, trừ trường hợp doanh nghiệp chứng minh được fluor đo được không có nguồn gốc từ PFAS.
Các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý rằng hàng thuộc phạm vi điều chỉnh, nếu có chứa PFAS vượt ngưỡng quy định, không còn được nhập khẩu mới vào Đan Mạch để bán cho người tiêu dùng. Các đơn hàng mới, đơn hàng giao chậm hoặc đơn hàng đi qua nhà phân phối tại EU nhưng có đích đến là Đan Mạch cần được rà soát kỹ về thành phần hóa chất, chứng từ tuân thủ và trách nhiệm hợp đồng.
Đối với hàng tồn kho, quy định của Đan Mạch vẫn cho phép bán tiếp lượng hàng đã được nhập khẩu và đưa vào kho của thương nhân trước ngày 1/7/2026 đến hết giai đoạn chuyển tiếp, tức là đến ngày 1/1/2027. Điều này có nghĩa là các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và bán lẻ tại Đan Mạch có thể xử lý lượng hàng tồn hợp lệ trong thời hạn còn lại, nhưng không được bổ sung hàng nhập khẩu mới thuộc diện bị cấm sau ngày 1/7/2026.
Theo hướng dẫn được ngành thời trang và dệt may Đan Mạch nêu, hàng hóa đã nhập khẩu và lưu kho tại Đan Mạch trước mốc 1/7/2026 có thể tiếp tục được luân chuyển trong chuỗi phân phối, chẳng hạn từ kho của nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu sang hệ thống bán lẻ, để phục vụ việc bán hết hàng tồn trước ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, sau ngày 1/1/2027, việc bán các sản phẩm thuộc phạm vi lệnh cấm tại Đan Mạch sẽ bị cấm hoàn toàn.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, điểm cần đặc biệt lưu ý là giai đoạn từ nay đến ngày 1/1/2027 chỉ là thời gian xử lý hàng tồn hợp lệ tại Đan Mạch, không phải là thời gian gia hạn cho việc tiếp tục xuất khẩu hoặc nhập khẩu mới hàng hóa có chứa PFAS vượt ngưỡng. Vì vậy, doanh nghiệp cần làm rõ với đối tác Đan Mạch về tình trạng hàng hóa, thời điểm nhập khẩu, địa điểm lưu kho, trách nhiệm kiểm nghiệm, quyền trả hàng, cơ chế mua lại hoặc xử lý các lô hàng còn tồn sau khi thời hạn chuyển tiếp kết thúc.
Thụy Điển khuyến nghị doanh nghiệp chủ động loại bỏ PFAS khỏi sản phẩm
Thụy Điển là một trong những nước tích cực thúc đẩy hạn chế PFAS ở cấp EU. Cơ quan Hóa chất Thụy Điển cho biết mục tiêu của nước này là giảm thiểu và tiến tới chấm dứt việc sử dụng PFAS, chỉ duy trì trong các trường hợp chưa có lựa chọn thay thế và việc sử dụng là thiết yếu cho xã hội. Cơ quan này cũng khuyến nghị doanh nghiệp sử dụng các công cụ hỗ trợ nhận diện và thay thế hóa chất nguy hại, trong đó có danh mục PRIO với gần 11.000 chất PFAS để hỗ trợ nhà sản xuất, nhà mua hàng và đơn vị đặt hàng tránh sử dụng PFAS.
Đối với hàng dệt may, Cơ quan Hóa chất Thụy Điển nêu rõ các chất fluor hóa cao, bao gồm PFAS, có thể được dùng để tạo tính năng chống nước, chống dầu và chống bẩn. Cơ quan này cũng cho biết nhiều doanh nghiệp dệt may đã và đang thay thế các chất này, trong đó tính năng chống nước hiện có thể đạt được mà không cần sử dụng chất fluor hóa cao, dù chức năng chống dầu và chống bẩn vẫn khó thay thế hơn.
Trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng EU
Theo hướng dẫn của Cơ quan Hóa chất Thụy Điển, doanh nghiệp chịu trách nhiệm bảo đảm sản phẩm bán tại Thụy Điển an toàn và tuân thủ quy định hóa chất. Nếu sản phẩm được nhập khẩu từ ngoài EU, doanh nghiệp nhập khẩu vào EU chịu trách nhiệm bảo đảm sản phẩm phù hợp với pháp luật EU. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam tuy không trực tiếp là nhà nhập khẩu tại EU, nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu hồ sơ, chứng nhận, kết quả thử nghiệm và cam kết nguyên liệu theo yêu cầu của khách hàng châu Âu.
Trong thực tế, rủi ro PFAS không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn chỉnh. Doanh nghiệp cần kiểm soát từ vải, da, sợi, màng phủ, lớp tráng, keo dán, chỉ may, phụ kiện, mực in, nhãn, hóa chất hoàn tất đến sản phẩm chống thấm đi kèm. Các sản phẩm có mô tả thương mại như chống nước, chống dầu, chống bẩn, dễ lau sạch, bền thời tiết cần được xếp vào nhóm rủi ro cao để kiểm tra trước khi xuất khẩu.
Khuyến nghị đối với doanh nghiệp Việt Nam
Doanh nghiệp dệt may, da giày, túi xách, phụ liệu và hóa chất hoàn tất của Việt Nam cần lập danh mục các sản phẩm xuất khẩu sang EU có nguy cơ liên quan đến PFAS, đặc biệt là hàng xuất sang Đan Mạch, Thụy Điển và các thị trường Bắc Âu. Với các đơn hàng mới, doanh nghiệp cần chuyển sang nguyên liệu, hóa chất và công nghệ không PFAS, đồng thời yêu cầu nhà cung cấp cung cấp tuyên bố không sử dụng PFAS, bảng dữ liệu an toàn hóa chất, danh mục chất hạn chế và kết quả thử nghiệm khi cần thiết.
Hợp đồng xuất khẩu cần bổ sung điều khoản rõ về PFAS, bao gồm yêu cầu sản phẩm không chứa PFAS thuộc diện bị hạn chế, trách nhiệm cung cấp chứng từ, quyền kiểm nghiệm độc lập, trách nhiệm khi hàng không đạt yêu cầu và phương án xử lý trong trường hợp quy định EU hoặc quy định quốc gia thay đổi. Với các đơn hàng có chức năng chống thấm hoặc chống bẩn, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào cam kết miệng của nhà cung cấp, mà cần có tài liệu kỹ thuật và kết quả kiểm nghiệm phù hợp với yêu cầu của khách hàng hoặc cơ quan kiểm soát thị trường.
Doanh nghiệp cũng cần thận trọng với quảng cáo và nhãn sản phẩm. Các tuyên bố như PFC-free, PFAS-free, fluorine-free hoặc free from harmful chemicals chỉ nên sử dụng khi có cơ sở chứng minh đầy đủ, vì các tuyên bố môi trường không chính xác có thể dẫn đến rủi ro về pháp lý, thu hồi hàng hóa và mất uy tín với nhà mua hàng.
Việc EU và các nước Bắc Âu siết chặt quản lý PFAS cho thấy tiêu chuẩn tiếp cận thị trường châu Âu đang thay đổi mạnh từ kiểm tra sản phẩm cuối cùng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng hóa chất. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, yêu cầu cấp thiết hiện nay là không tiếp tục xuất khẩu các sản phẩm thuộc diện hạn chế có chứa PFAS vượt ngưỡng vào Đan Mạch, đồng thời chuẩn bị sớm cho các hạn chế EU áp dụng từ tháng 10/2026 và khung hạn chế PFAS rộng hơn trong thời gian tới. Doanh nghiệp nào chủ động loại bỏ PFAS, kiểm soát nguyên liệu và minh bạch hồ sơ tuân thủ sẽ có lợi thế rõ rệt khi làm việc với các nhà mua hàng EU, đặc biệt tại khu vực Bắc Âu.
