(22/04/2019)

Giới thiệu sơ lược thị trường An-ba-ni

 

I. Thông tin cơ bản về thị trường

- Tên chính thức: Cộng hòa An-ba-ni, nằm phía Đông Nam châu Âu, thủ đô là Ti-ra-na, ngày Quốc khánh là 28/11/1912

- Diện tích 28.748 km2, phía Bắc giáp Môn-tê-nê-grô, Đông Bắc giáp Xéc-bi-a, Đông Nam giáp Ma-xê-đô-ni-a và Hy Lạp. Phía Tây, Tây- Nam giáp biển A-đri-a-tích và biển I-ôn.

- Khí hậu vùng Địa Trung Hải, ẩm ướt, tương đối ôn hòa

- Dân số: khoảng 3 triệu người

- Ngôn ngữ: tiếng An-ba-ni.

- Tôn giáo: 70% theo đạo Hồi, 20% theo đạo Cơ đốc, 10% theo Thiên Chúa giáo.

- Đơn vị tiền tệ: Leke (lếch). 1 USD tương đương 126 Leke (2018).

- GDP:  11,6 tỷ USD (2017), trong đó nông nghiệp chiếm 17,5%, công nghiệp: 15,3%, dịch vụ: 67,2%.

- Thu nhập bình quân đầu người:  3.866 USD (2017).

-   Lãnh đạo chủ chốt:

ü  Tổng thống I-li Mê-ta (Ilir Meta; từ  24/7/2017);

ü  Thủ tướng E-đi Ra-ma (Edi Rama; từ 15/9/2013);

ü  Chủ tịch Quốc hội Gờ-ra-mốt Ru-chi (Gramoz Ruci, từ 9/9/2017)

ü  Bộ trưởng Châu Âu và Ngoại giao Đi-tơ-mi-rơ Bu-sa-ti (Ditmir Bushati, từ 10/9/2013).

An-ba-ni là một nước nhỏ và trong lịch sử luôn bị các nước lớn xâm lược, nhân dân An-ba-ni đã liên tục đứng lên đấu tranh giành độc lập. Thế kỉ II- thế kỉ IV, đế quốc La Mã và Bi-dăng-tin (Đông La Mã) đô hộ. Cuối thế kỉ XIV, đế quốc Ốt-tô-man (Thổ Nhĩ Kỳ) cai trị. Năm 1443, lãnh tụ Ca-xtơ-ri-ốt Xken-đê-béc lãnh đạo nhân dân giành độc lập. Sau khi ông mất vào năm 1468, Ốt-tô-man lại cai trị An-ba-ni trong gần 5 thế kỉ. An-ba-ni sau đó phải trải qua những cuộc xâm lăng của phát xít I-ta-li-a (07/04/1939) và phát xít Đức (09/1943). Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản do En-ve Hốt-da lãnh đạo, nhân dân An-ba-ni giành độc lập ngày 29/11/1944, tiến hành xây dựng CNXH.

Từ cuối năm 1990, nhiều cuộc biểu tình của các lực lượng chống đối nổ ra đã làm cho Đảng Lao động An-ba-ni (tức Đảng Cộng sản) mất dần vai trò lãnh đạo đất nước. Cuộc bầu cử đa đảng đầu tiên diễn ra vào ngày 22/3/1992, thắng lợi thuộc về Đảng Dân chủ. Đảng Dân chủ (cánh hữu) và Đảng XHCN (cánh tả) là hai chính đảng lớn tại An-ba-ni, thay nhau cầm quyền.

An-ba-ni chính thức gia nhập NATO ngày 04/04/2008. An-ba-ni đã kí Hiệp ước Ổn định và Liên kết (SAA) với EU ngày 12/06/2006, chính thức là thành viên liên kết của EU ngày 01/04/2009. An-ba-ni nộp đơn xin gia nhập EU ngày 28/04/2009, công dân An-ba-ni chính thức được miễn thị thực nhập cảnh từ 08/11/2010.

An-ba-ni theo mô hình Cộng hòa nghị viện. Quốc hội 1 viện, nhiệm kì 4 năm, gồm 140 ghế, 100 ghế được bầu định danh trực tiếp, 40 ghế được bầu theo Đảng. Tổng thống do Quốc hội bầu, nhiệm kì 5 năm. Thủ tướng do Tổng thống bổ nhiệm theo đề nghị của đảng / liên minh đa số trong Quốc hội. An-ba-ni gồm 5 đảng chính trị lớn: Đảng XHCN, Đảng Dân chủ, Đảng Phong trào XHCN vì Hội nhập, Đảng vì Công lý, Hội nhập và Thống nhất và Đảng Xã hội Dân chủ.

Bầu cử Quốc hội gần đây nhất diễn ra ngày 26/6/2017, Đảng Xã hội của Albania do Thủ tướng Edi Rama lãnh đạo đã giành chiến thắng áp đảo khi giành được 74 trên tổng số 140 ghế. Đảng Dân chủ Đối lập đứng thứ hai với 43 ghế, tiếp sau là đảng Phong trào Xã hội Chủ nghĩa vì Hội nhập với 19 ghế.

 

Thời XHCN, An-ba-ni xây dựng một số ngành công nghiệp trọng yếu như điện lực, dầu khí, tự túc 100% lượng khí đốt. Sau năm 1992, do mất ổn định về chính trị, giao thông, hạ tầng năng lượng yếu kém, tiến độ cải cách của An-ba-ni chậm hơn so với các nước Đông Âu. Kinh tế bắt đầu tăng trưởng trên 6%/năm nhờ sự giúp đỡ quốc tế và lượng kiều hối lớn từ I-ta-li-a và Hy Lạp. Khủng hoảng tài chính 2009 lại khiến tăng trưởng kinh tế giảm mạnh.

 

 An-ba-ni ưu tiên hội nhập châu Âu và phát triển quan hệ với Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, I-ta-li-a; chú trọng quan hệ với các nước láng giềng và các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lay-xi-a.

An-ba-ni là thành viên các tổ chức khu vực và quốc tế sau: BSEC (Tổ chức Hợp tác kinh tế Biển Đen), EBRD (Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu), FAO (Tổ chức Nông lương thế giới), IAEA (Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế), ICAO (Tổ chức Hàng không quốc tế), IMF, Interpol, IPU (Liên minh Bưu chính quốc tế), ISO (Tổ chức Tiêu chuẩn quốc tế), ITU (Liên minh Viễn thông quốc tế), NATO, OIF (Tổ chức quốc tế Pháp ngữ), OSCE (Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu), SECI (Sáng kiến Hợp tác Đông Nam Âu), Liên hợp quốc, UNESCO,  WHO (Tổ chức Y tế thế giới), WTO...

An-ba-ni xuất khẩu các mặt hàng dệt may, giày da, kim loại sang I-ta-li-a, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ. Các mặt hàng nhập khẩu gồm máy móc, thực phẩm, thiết bị từ Trung Quốc, I-ta-li-a, Hy Lạp.

II. Quan hệ song phương với Việt Nam

An-ba-ni đã ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam. Từ năm 1954 đến 1975, Bạn đã viện trợ không hoàn lại cho ta 16,1 triệu rúp bằng hàng hoá và viện trợ nhân dân 1,5 triệu rúp. Ngoài ra, Bạn đào tạo giúp ta hàng trăm sinh viên. Từ khi An-ba-ni thay đổi chế độ chính trị (3/1992) đến nay, quan hệ hai nước được duy trì ở mức trao đổi điện mừng nhân dịp có lãnh đạo mới hoặc nhân dịp Quốc khánh… Ngày 24/6/1992, An-ba-ni đóng cửa Sứ quán ở Hà Nội và cử Đại sứ thường trú tại Ma-lay-xi-a kiêm nhiệm Việt Nam. Ngày 09/7/1992, ta đóng cửa Sứ quán tại Ti-ra-na và cử Đại sứ ở Hung-ga-ri kiêm nhiệm An-ba-ni; từ năm 2015, Đại sứ quán Việt Nam tại Hy Lạp kiêm nhiệm An-ba-ni. Về trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao giữa hai nước, Thủ tướng An-ba-ni Xa-li Bê-ri-sa đã gặp song phương với Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết nhân dự khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh (8/2008) và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng nhân dự Hội nghị thượng đỉnh Copenhagen về biến đổi khí hậu (COP 15, tháng 1/2010). Ngoài ra, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao An-ba-ni Ét-mông Ha-gi-na-xtô đã thăm chính thức Việt Nam ngày 24/11/2011 và đã ký Thoả thuận hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao.

          Về hợp tác trên diễn đàn quốc tế: An-ba-ni ủng hộ Việt Nam nhiệm kỳ 2013-2016, Việt Nam ủng hộ An-ba-ni nhiệm kỳ 2014-2017.   

 

Gần 3 thập kỷ qua, kể từ khi Albania thay đổi chế độ chính trị (1992), hai nước An-ba-ni và Việt Nam hầu như không có buôn bán trực tiếp, kim ngạch thương mại hàng năm rất khiêm tốn, với mức khởi điểm chỉ đạt 2-3 triệu USD. Đến 3 năm gần đây2016-2018, kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đã tăng lên gấp 3 lần, đạt 6-7 triệu USD mỗi năm, khiến tổng kim ngạch 3 năm đạt gần 20 triệu USD.

Cụ thể là, tổng kim ngạch XNK hai chiều năm 2018 đạt 7,5 triệu USD, tăng mạnh (43%) so với năm 2017, chủ yếu là do tăng xuất khẩu 36% và nhập khẩu đã bắt đầu được ghi nhận ở mức 386 nghìn USD từ mức gần như chưa có nhập khẩu ở các năm 2016 và 2017. Các mặt hàng xuất khẩu chính là Cà phê và Thủy sản và Gạo. Các mặt hàng nhập khẩu chính là Nguyên phụ liệu Dệt may Da giầy, Hóa mỹ phẩm cao cấp.

Năm 1995, Bộ Ngoại giao hai nước trao đổi công hàm khẳng định lại việc miễn thị thực cho công dân hai nước mang hộ chiếu ngoại giao, công vụ. Tháng 1/1996, đoàn công tác Việt Nam sang thăm An-ba-ni, ký tắt Hiệp định hợp tác Kinh tế và Hiệp định hợp tác Văn hoá, Khoa học - Kỹ thuật, tuy nhiên, các văn bản này đã cũ và cần được đàm phán lại để sớm ký chính thức.

Hiện hai bên đang thúc đẩy đàm phán vòng 2 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai nước và Hiệp định miễn thị thực cho hộ chiếu ngoại giao và công vụ giữa Việt Nam và An-ba-ni.

Vụ thị trường Châu Âu